Door Robbert van Heuven

Gisteren vond in de Koninklijke Foyer van de Amsterdamse Stadsschouwburg voor de eerste ComMotie plaats, een debatreeks geïnitieerd door het NFPK, het TIN en Muziekcentrum Nederland. Onderwerp was de omstreden theatervorm blackface, waaruit het afgelopen seizoen voor twee theatervoorstellingen geput werd (The right thing van Urban Myth en Blackface van Orkater). Blackface is een theatertraditie waarin blanken zich zwart schminken om vervolgens op karikaturale wijze een zware na te doen. Ooit was deze vorm vooral in de Verenigde Staten erg populair, maar door het vergrote zwarte zelfbewustzijn inmiddels uit de gratie. Het leverde in de schouwburg een pittige discussie op over de vraag of je een van oorsprong racistische theatervorm in deze tijd al zonder negatieve connotaties kunt inzetten op het toneel en over de (on)mogelijkheid als blanke theatermaker zwarte gevoeligheden op het toneel te zetten.

Was het in de theaters voorat The right thing dat voor commotie zorgde, omdat het publiek op hardhandige wijze op hun eigen vooroordelen werd gewezen, in het debat was vooral Vincent van Warmerdam van Orkater de gebeten hond. Hem werd verweten zich niet genoeg te hebben verdiept in de gevoeligheden die blackface zou kunnen opleveren. Iets wat Jörgen Tjon A Fong van Urban Myth vanwege zijn afkomst niet kan worden verweten en wat hij ook verwoordde tijdens het debat. Hij wilde juist zijn gevoeligheden met de theatervorm voorleggen aan zijn blanke acteurs en vanuit daaruit een voorstelling maken.

Voor Van Warmerdam was blackface in zijn voorstelling vooral een stijlmiddel al had hij wel gehoopt dat het bij zijn blanke publiek tot meer confrontatie zou leiden dan in werkelijkheid het geval was. Het werd Van Warmerdam ook aangewreven dat het zwarte personage in de voorstelling wel heel erg duidelijk bedacht was door een blanke. Hij was in het stuk vooral een zwijgende toeschouwer en er werd constant door iedereen over hem heengelopen. Acteur Mike Libanon die die rol speelde, gaf tijdens het debat aan dat dat tijdens de repetities tot heftige gesprekken had geleid. Al eerder had dramaturg Erwin Jans er op gewezen dat het vooral blanke representaties van de zwarte mens zijn die er in de westerse theaters te zien zijn en Van Warmerdam bevestigde die stelling volgens de aanwezigen. De opmerking Van Warmerdam dat hij wel kon begrijpen, maar zich nooit honderd procent kon invoelen hoe gevoelig sommige dingen voor het zwarte publiek liggen, werd door sommige aanwezigen als morele luiheid weggezet. De vraag is echter of de onwil van sommigen om die opmerking van Van Warmerdam te begrijpen niet van eenzelfde morele luiheid getuigd.

Voor je verder leest...

Inmiddels zijn al bijna 300 mensen met een hart voor kunst lid. We groeien snel! Alleen dankzij onze leden kunnen we dit soort verhalen blijven vertellen.

Word ook lid, door HIER te klikken!

Echte antwoorden leverde het debat niet op. Daarvoor bestond de middag toch teveel uit, al dan niet terecht, Orkater-bashing, waardoor de onderliggende gevoeligheden nauwelijks uit de beschuldigende sfeer konden worden getrokken en in een soort verongelijktheid bleven hangen. Toch zou je met Erwin Jans kunnen constateren dat er in theater toch nog vooral vanuit een blanke blik wordt geënsceneerd en dat er misschien nieuwe verhalen en vertelmethoden nodig zijn om de balans te herstellen. Blackface is in ieder geval niet de juiste methode. Tenzij je, zoals Jörgen Tjon A Fong, juist commotie wilt veroorzaken.

Elke ochtend ons nieuws in je mailbox?

Wanneer je lid wordt kun je elke dag een update in de mail krijgen, met onze laatste berichten.

Word ook lid, door HIER te klikken!


Al lid? Login

http://www.commotie.nu/

2 REACTIES

  1. PS. zondag 6 juli moet natuurlijk zijn: zondag 6 september (om 4 uur in het Compagnietheater.)Vincent van Warmerdam

  2. Een merkwaardige middag.Waarbij een voorstelling die daarvoor bij publiek en pers geen enkele commotie veroorzaakte, opeens het mikpunt werd van ‘gekleurde’ kritiek.Een voorstelling ook die met zichtbaar plezier door Mike Libanon gespeeld is van begin tot eind. Van boos publiek bij de artiesteningang was evenmin sprake. Geen enkele schriftelijke reactie. Geen boze e-mails. Van blank noch zwart.Het verwijt van morele luiheid trek ik me persoonlijk zeer aan omdat ik naar eer en geweten een bijdrage heb willen leveren aan een wereld waarin kleur geen enkele rol speelt, Blackface is een flashback, een herinnering aan het moment dat xenofobie begon met ophouden. Dat het nog steeds niet opgehouden is en steeds in nieuwe varianten opduikt is de pijnlijke werkelijkheid waar ik me bewust van ben. Maar misschien ben ik net zo onnozel als mijn oma die ooit een jonge vitale zwarte man haar plaats in een volle bus aanbood met de woorden: ‘Gaat u maar zitten, u heeft het al moeilijk genoeg’. ‘Zwart is een schakering van bruin. Blank ook, als je goed kijkt’.Dat zegt John Updike in Brasil, de roman waarop ‘Blackface’ van Orkater gebaseerd is. Het lijkt me ook een aansporing voor de boze mensen die het debat bijwoonden en de voorstelling nog niet zagen. Dat kan nog: de tv bewerking van Blackface wordt vertoond op TV (datum nog onbekend) én in het theaterfestival, op zondag 6 juli.Vincent van Warmerdam

Comments are closed.