De wederopstanding van J’Accuse in de Stadsschouwburg

Dit verhaal lees je gratis. Als je lid word, lees je meer, en kunnen wij overleven.
Instituut lidmaatschap
180 euro per jaar
Speciaal voor organisaties, bedrijven en instituten die hun lidmaatschap willen delen met hun personeel en medewerkers.
Deel inlog en adres met maximaal 10 medewerkers
25% korting op advertenties en advertorials
1 stem in de Algemene Ledenvergadering
Alle voordelen van het lidmaatschap
Een nieuwsbrief met verhalen zonder betaalmuur
Persoonlijk Jaarlidmaatschap (automatisch verlengen)
40 euro per jaar.
Voor natuurlijke personen en zzp'ers.
25% korting op advertenties en advertorials
Stemrecht in de algemene ledenvergadering
Alle voordelen van het lidmaatschap
Een nieuwsbrief met verhalen zonder betaalmuur
Maandkaart (automatisch verlengen)
4€ / maand
Voor natuurlijke personen en ZZP'ers.
Géén stemrecht in de Algemene Ledenvergadering
Bijna alle voordelen van het lidmaatschap
Een nieuwsbrief met verhalen zonder betaalmuur
Persoonlijk Jaarlidmaatschap (handmatig verlengen)
50 euro per jaar
Voor natuurlijke personen en ZZP'ers
25% korting op advertenties en advertorials
Stemrecht in de algemene ledenvergadering
Alle voordelen van het lidmaatschap
Een nieuwsbrief met verhalen zonder betaalmuur

Door Leo Bankersen

Abel Gance draaide zijn anti-oorlogsfilm J Accuse in de laatste jaren van de Eerste Wereldoorlog. Bijna was hij in diezelfde oorlog omgekomen, maar hij had het geluk een officier te treffen die vond dat een toneelschrijver beter kon doen waar hij goed in was, en stuurde Gance naar huis. Maar voor J Accuse liet hij zich weer mobiliseren om de scènes aan het front op de echte locaties te kunnen draaien. Gisteravond beleefde het epos na negentig jaar in het kader van het Holland Festival weer een nieuwe premiere in de Stadsschouwburg.

J Accuse was een van de grote films van zijn tijd, raakte daarna in de vergetelheid en was zelfs bijna geheel van de aardbodem verdwenen. Een wonder noemde filmhistoricus Kevin Brownlow het daarom dat het Schouwburgpubliek gisteravond een voorstelling kon meemaken van wat vermoedelijk de meest complete versie is die sinds 1922 te zien is geweest. Twee jaar nam de door het Filmmuseum uitgevoerde restauratie in beslag, waarbij gebruik werk gemaakt van de nieuwste digitale technieken. Zo kon uit de zes nog bestaande maar incomplete, en deels zwaar gehavende kopieën weer een zo volledig mogelijke kopie in de originele kleuren worden samengesteld. Speciaal voor deze voorstelling schreven Gary Lucas, ex-gitarist van Captain Beefheart, en de jonge Nederlandse componist Reza Namavar nieuwe muziek, live vertolkt door het Ensemble Cameleon en Lucas zelf.

Het is goed om zo’n uit de as herrezen film (die later op dvd uitkomt) met zoveel allure te presenteren, al is het alleen maar om te onderstrepen dat het een uniek evenement is. Wanneer zie je nog een film met live muziek? Wie denkt er bij films uit de zwijgende periode aan kleur? De kleurenfilm zoals we die kennen was weliswaar nog niet uitgevonden, maar het was wel mogelijk zwartwit-film met een chemisch proces verschillende tinten te geven waarmee een bepaalde stemming kon worden opgeroepen. Dat is nog steeds heel mooi om te zien.

Aan de andere kant kan je, ondanks de bijzondere entourage, nooit meer kijken met de ogen van het publiek van 1919. Naar verluidt moesten bij voorstellingen in Engeland flauwgevallen vrouwen de zaal worden uitgedragen. Nu blijf je gissen welke scènes dat dan wel veroorzaakt zouden kunnen hebben. Bewondering voor het monumentale karakter van de film en de expressieve beelden gaat hand in hand met het besef dat de filmtaal sinds die tijd grote veranderingen heeft doorgemaakt. Het melodrama van twee mannen – de een een zachtmoedige dichter, de ander een bruut van een vent – die dezelfde vrouw begeren maar zich aan het front toch verzoenen wordt naar onze begrippen wel heel zwaar aangezet. Enige besmuikte vrolijkheid in de zaal is dan niet te vermijden.

Vanuit hedendaags perspectief gezien maakt het laatste gedeelte de meeste indruk. Daarin gebruikt Gance ook documentaire beelden van de oorlog en laat hij, in een visioen van de aan het front waanzinnig geworden dichter, de doden uit hun graven oprijzen. Ze komen terug om te zien of hun offer niet voor niets is geweest. Wie door een filmhistorische bril kijkt zal ook de experimenteerlust van Gance opmerken. Hij gebruikt dansende skeletten als terugkerend motief, verfilmt een verkrachtingsscène op puur expressionistische wijze met louter dreigende schaduwen, en past eenmaal een echte rijder toe. Een wanhopige moeder rent over straat, op zoek naar haar kind, en de camera rijdt met haar mee. Plotseling ziet zo’n beeld er dan heel modern uit. Over kinderen gesproken, die springen er ook uit, vermoedelijk omdat ze niet echt acteren.

Dit verhaal lees je gratis. Beloon het met een kleine donatie.

help mee

Bedrag
Persoonlijke informatie

Opvallend is dat zo’n film uit het verre verleden toch heel goed samengaat met die nieuw gecomponeerde muziek die zich uitstrekt over de volle breedte van semi-klassiek, via stuwende blues- en popgitaar tot experimentele elektronische klanken. Terecht werd het ensemble na afloop beloond met een enthousiaste ovatie.

Goed geschreven? Met een ´like´ betaal je Facebook. Ik zou het prachtig vinden als je Cultuurpers een donatie deed.

help mee

Bedrag
Persoonlijke informatie

Dit verhaal lees je gratis. Het zou prachtig zijn als je meer verhalen mogelijk maakt met een lidmaatschap.
Instituut lidmaatschap
180 euro per jaar
Speciaal voor organisaties, bedrijven en instituten die hun lidmaatschap willen delen met hun personeel en medewerkers.
Deel inlog en adres met maximaal 10 medewerkers
25% korting op advertenties en advertorials
1 stem in de Algemene Ledenvergadering
Alle voordelen van het lidmaatschap
Een nieuwsbrief met verhalen zonder betaalmuur
Persoonlijk Jaarlidmaatschap (automatisch verlengen)
40 euro per jaar.
Voor natuurlijke personen en zzp'ers.
25% korting op advertenties en advertorials
Stemrecht in de algemene ledenvergadering
Alle voordelen van het lidmaatschap
Een nieuwsbrief met verhalen zonder betaalmuur
Maandkaart (automatisch verlengen)
4€ / maand
Voor natuurlijke personen en ZZP'ers.
Géén stemrecht in de Algemene Ledenvergadering
Bijna alle voordelen van het lidmaatschap
Een nieuwsbrief met verhalen zonder betaalmuur
Persoonlijk Jaarlidmaatschap (handmatig verlengen)
50 euro per jaar
Voor natuurlijke personen en ZZP'ers
25% korting op advertenties en advertorials
Stemrecht in de algemene ledenvergadering
Alle voordelen van het lidmaatschap
Een nieuwsbrief met verhalen zonder betaalmuur