foto John Batten

Door Ellen Segeren

De eerste repetitie met de Radio Kamer Filharmonie zit erop. ‘Ze waren zeer goed voorbereid,’ zegt een verheugde Sir Peter Maxwell Davies. Vrijdagavond 4 december dirigeert hij het orkest in het Muziekgebouw aan ’t IJ in vier van zijn eigen werken. Voor het laatst. ‘Andere dirigenten kunnen dat veel beter dan ik.’

De blik uit zijn helderblauwe ogen is levendig, zijn manier van praten is bedachtzaam. De eminence grise van de Britse hedendaagse muziek is al een paar weken weg van zijn stek op de Orkney-eilanden in het uiterste noorden van Schotland, om in België en Nederland zijn werk te dirigeren.

Alsof hij er zelf nog een beetje confuus over is, vertelt de componist hoe hij aan het dirigeren raakte. ‘Mijn eigen groep, The Fires of London, dirigeerde ik op bescheiden wijze. Ik kreeg een compositieopdracht voor het Scottish Chamber Orchestra die onder een andere dirigent meermalen werd uitgevoerd, maar toen we de kans kregen het werk op te nemen, was hij niet beschikbaar. Het orkest wilde dat ik het deed. “Je hoeft alleen maar voor ons te staan en de maat te slaan,” zeiden ze. Kort daarna stond ik ook voor de BBC Philharmonic en even later ook voor de Royal Philharmonic in Londen. Ik heb werkelijk alles gedirigeerd, Tsjaikovsky, Bruch, Stravinsky… Net zo veel als echte dirigenten. Ik heb er zó veel van geleerd! Vooral over hoe een orkest denkt. Elke componist zou moeten dirigeren. Mijn compositieleerlingen aan de Royal Academy laat ik hun eigen werk zelf dirigeren. Ze vinden het doodeng, maar het is enorm leerzaam. Als ik dat had geweten, was ik twintig jaar eerder gaan dirigeren.’

Toch stopt hij ermee. Hij wil al zijn aandacht wijden aan het componeren. Met zijn 75 jaar heeft hij een indrukwekkend en uiterst gevarieerd oeuvre opgebouwd waarin één ding opvalt: zijn muziek komt direct binnen. ‘In de tweede helft van de 20e eeuw kwam muziek te ver van gewone mensen af te staan,’ vindt Maxwell Davies. ‘Als je ook maar enigszins de mogelijkheid hebt, ben je aan de samenleving verplicht om muziek te schrijven waarin diezelfde samenleving betrokken is. Daardoor help je mensen hun muzikaliteit beter te begrijpen. In mijn jonge jaren schreven componisten vaak muziek voor collega’s, of voor mensen die ingewijd waren in een mysterieuze taal. Prima, maar ik vind dat muziek kwesties moet aanroeren die alle mensen aangaan. De taal die we in de 21e eeuw hebben geërfd, is zo breed dat we die onder alle omstandigheden kunnen laten spreken. Veel componisten zijn het beslist niet met me eens, maar dat kan me niet schelen.’

Vrijdag klinkt in Nederland voor het eerst Last Door of Light, een aanklacht tegen de klimaatverandering. ‘Het eiland Sanday, waar ik woon, verdwijnt langzaam in zee. Als componist heb ik de taak om daar getuigenis van te geven. Ik kan niet anders dan dingen waarover ik me opwind in composities verwerken. Ook over de invasie in Irak heb ik me ontzettend kwaad gemaakt. Het is crimineel om andere landen binnen te vallen, zeker als je zelf niet bedreigd wordt. Onze regering heeft ons met leugens bestookt. Ik zag op tv hoe Blair het parlement overhaalde om hem te steunen. Toen ik het geluid uitzette, leek hij precies zo’n advocaat die betaald werd om een zaak te verdedigen waarvan hij wist dat die fout was. Al mijn geloof in de Britse democratie was verdwenen. In die tijd schreef ik voor Naxos tien strijkkwartetten, en in het midden van de derde zit een militaire mars. Mannen als Blair en Bush luisteren niet eens naar Mozart, laat staan naar mijn muziek, maar toch wil ik er getuigenis van geven. Olie en wereldmacht, daar draait het om. Ik ben blij met Obama, hij is diplomatiek. Hopelijk is hij zo verstandig om niet al te zeer naar links op te schuiven, want Amerika is een schietgrage natie.’

Ferme woorden die in conservatieve Britse kringen niet altijd even warm onthaald zullen worden. Het heeft niet verhinderd dat de componist, die in 1987 al tot ridder was geslagen, sinds 2004 ook drager is van de titel Master of the Queens Music. In die hoedanigheid schrijft hij muziek voor koninklijke evenementen.

Maxwell Davies maakt er geen geheim van dat hij die titels gebruikt. ‘Mensen die anders niet naar me zouden luisteren, doen dat nu wel. Zo heb ik me sterk gemaakt voor ons muziekonderwijs. Dat was ooit bijzonder goed, totdat Thatcher aan de macht kwam. Zij heeft zo’n beetje alles afgeschaft. Geen schoolkoren meer, geen orkesten in het land, geen muziekles meer, terwijl dat altijd gratis of heel goedkoop was. Het effect is duidelijk: er is een hele generatie die geen idee heeft van klassieke muziek. Hen is een belangrijk geboorterecht ontzegd. New Labour heeft inmiddels veel beloofd, we hopen er het beste van. Toen ik muziekles gaf, van 1959 tot 1962, gingen we de Vespers van Monteverdi uitvoeren, en van de 500 leerlingen op school wilden er 300 meezingen! Ook leerde ik ze componeren. De stoutste kinderen ontdekten dat ze muziek konden maken. Hun hele houding veranderde, werd constructief, in alle vakken. Als je alles beheert als een accountant, hou je geen culturele waarden meer over. In onze hele geschiedenis hebben we onze beschaving hooggeacht, maar dat werd weggevaagd.’

Voor je verder leest...

Inmiddels zijn al bijna 300 mensen met een hart voor kunst lid. We groeien snel! Alleen dankzij onze leden kunnen we dit soort verhalen blijven vertellen.

Word ook lid, door HIER te klikken!

Nog steeds geeft hij compositieles in Londen, maar een pied-à-terre heeft hij daar niet meer. Zijn leven concentreert zich al tientallen jaren op Orkney. Nu op het eiland Sanday, waar hij ruim tien jaar geleden ging wonen omdat hij het op het eiland Hoy te toeristisch vond worden. Nog steeds vindt hij er inspiratie voor zijn werk.

Weer of geen weer, ’s ochtends wandel ik bij schemering met de hond. Voor grote werken “loop” ik de harmonie en de architectuur van mijn muziek en hoor die om me heen. Als iets me niet bevalt, loop ik terug en doe ik het opnieuw. Daarna schrijf ik het op. Kleine liederen of pianostukken overkomen me gewoon, die vallen als rijp fruit uit een boom. De gemeenschap op Sanday is klein, iedereen kent elkaar. Wandelende mensen die iemand zien naderen, kiezen een andere route uit respect voor elkaars behoefte om alleen te zijn.’

Uit zijn muziek spreekt de liefde voor volksmuziek en bijbehorende instrumenten, zoals de doedelzak in An Orkney Wedding, with Sunrise, dat vrijdag op het programma staat. Geamuseerd zegt hij: ‘Gunther Haußknecht is de solist, hij is fantastisch! Hij leerde spelen in Berlijn, dat wilde hij als jongen al. Nu wint hij het concoursen in Schotland.’

Als Master heeft Maxwell Davies aangestuurd op een jaarlijkse muziekprijs, de Queen’s Medal of Music. Die is eerder uitgereikt aan dirigent Charles Mackerras, bas-bariton Bryn Terfel en componiste Judith Weir, en begin dit jaar aan de bespeelster van de Northumbrian doedelzak, Kathryn Tickell. Een prachtig instrument, zegt Maxwell Davies. ‘Ik was met de BBC Philharmonic in Manchester en zat op een avond alleen in de dirigentenkamer. Ineens hoorde ik een prachtig geluid in de gang en ik ging kijken. De tweede klarinettist zat Northumbrian pipes te spelen! Later is hij bij me geweest om alles over het instrument te vertellen, het bereik, de toonsoorten die je erop kunt spelen, hoe het werkt. Daarna heb ik er een stuk voor geschreven waarmee hij de hele wereld over is gegaan. Later heb ik een werk voor Kathryn Tickell geschreven. Toen zij begon, was ze een van de zes mensen die het instrument nog bespeelden. Inmiddels zijn er weer honderden enthousiaste bespelers, dankzij haar.’

Het programma van vrijdag bevat twee Nederlandse premières, het genoemde Last Door of Light, en de Strathclyde Concerto no. 4. Het openingswerk is Jimmack the Postie. ‘Een grappig stuk, maar wel veeleisend. Het roept alertheid op. Het is de beschrijving van de postbode die brieven bezorgde op het eiland Hoy. Daarna volgt het klarinetconcert, gespeeld door Dimitri Ashkenzay, een briljante klarinettist. Vervolgens het stuk dat over de klimaatverandering gaat en mensen misschien met zware gedachten achterlaat. Maar omdat ik iedereen blij naar huis wil laten gaan, eindigen we met An Orkney Wedding, with Sunrise.’

Elke ochtend ons nieuws in je mailbox?

Wanneer je lid wordt kun je elke dag een update in de mail krijgen, met onze laatste berichten.

Word ook lid, door HIER te klikken!


Al lid? Login

Vrijdag 4 december, 20.15 uur: Sir Peter Maxwell Davies in het Muziekgebouw aan ’t IJ met vier eigen werken.
Voorgesprek met Huib Ramaer om 19.15 uur op Foyerdeck 1. Het concert wordt uitgezonden op Radio 4 op 10 januari 2010.

O, ja: Je hoeft geen lid te zijn om dit te kunnen lezen. We hebben wel leden nodig om dit te kunnen schrijven. Word daarom nu lid.

Sir Peter Maxwell Davies: www.maxopus.com