foto Kamerich & Budwilowitz / EYES2

Dubbelrecensie Nature or Nurture van Alexandra Broeder

Margriet Prinsen: Alexandra Broeder gunt ons met Nature or Nurture een blik in de lachspiegel.
Zijn het de genen of is het de omgeving die bepalen wat wij worden? Is het onze aanleg -en kunnen wij er dus niet zoveel aan doen- of de opvoeding die de grootste invloed heeft? …

Robbert van Heuven: Publiek komt te gemakkelijk weg uit Broeders ongevaarlijke schaduwwereld.
Tussen servet en tafellaken. Mee willen doen met de volwassenen, maar toch de onbedwingbare neiging hebben om met poppen te spelen, of gillend van het lachen over de vloer te rollen. …

Voor je verder leest...

Inmiddels zijn al bijna 300 mensen met een hart voor kunst lid. We groeien snel! Alleen dankzij onze leden kunnen we dit soort verhalen blijven vertellen.

Word ook lid, door HIER te klikken!

 

Alexandra Broeder gunt ons met Nature or Nurture een blik in de lachspiegel

Door Margriet Prinssen
Zijn het de genen of is het de omgeving die bepalen wat wij worden? Is het onze aanleg -en kunnen wij er dus niet zoveel aan doen- of de opvoeding die de grootste invloed heeft? De titel van de voorstelling Nature or Nurture verwijst naar het debat over Nature (aanleg) versus Nurture (opvoeding).
Regisseur Alexandra Broeder ontwikkelde vanaf haar afstuderen in 2003 een eigen vorm van theatermaken, waarbij ze kinderen inzet om volwassenen te spelen. Haar nieuwe voorstelling ging afgelopen weekend in première in de Toneelschuur, met -vanwege de wet op de kinderarbeid- twee verschillende casts.
De voorstelling begint in het donker. Langzaam komen de vier spelers de trap af naar beneden en ze kijken lang en zwijgend naar ons, de toeschouwers. Ze dragen nachtponnen en pyamas en ze kijken zo dat je meent in hun blik bepaald iets minder onschuldigs te ontwaren. Traag kleden ze zich om, nog steeds de blik gericht op het publiek. Avondjurken, hoge pumps, een net pak, een opgeplakte snor. De kinderen transformeren onder onze ogen van grote kinderen in nachtkleding tot jonge volwassenen: besmuikt lachende heertjes, verleidelijke Lolita’s. 

We maken een gezellige avond mee van twee stellen, dertigers. De kinderen zijn naar bed en drank is rijkelijk aanwezig. De dialogen zijn rechtstreeks geplukt uit het reservoir waaruit wij gewoonlijk putten en zeer herkenbaar: cliché’s over werk (‘druk, druk, druk’) en subtiele verwijten in de relationele sfeer. Het zou zo een scenario voor een Woody Allenfilm kunnen zijn. Naarmate de avond vordert, worden steeds meer spelletjes gespeeld die soms lijken te ontaarden in een horrorscenario maar telkens weer worden onderbroken door een geruststellend lied of door iemand die nog eens gezellig bijschenkt.
Broeder laat onze volwassen wereld zien, via het enigszins verwrongen beeld van een lachspiegel. Dat werkt heel sterk: juist omdat het kinderen zijn, werkt hun spel aan de ene kant lichtelijk vervreemdend, maar worden de lege volzinnen, de nietszeggende platitudes, de valsigheid en het gebrek aan inhoud genadeloos blootgelegd. Zo worden ook de eenzaamheid daarachter en het wanhopige verlangen om die op te heffen schrijnend voelbaar. En valt er ook veel te lachen om het -bijzonder knappe- spel van de kinderen. Het zit er al jong in, lijkt Broeder te willen zeggen. 

Gezien: Haarlem, Toneelschuur, 9 januari 

Publiek komt te gemakkelijk weg uit Broeders ongevaarlijke schaduwwereld

Door Robbert van Heuven
Tussen servet en tafellaken. Mee willen doen met de volwassenen, maar toch de onbedwingbare neiging hebben om met poppen te spelen, of gillend van het lachen over de vloer te rollen. Het is een rare levensfase, waar iedereen rond zijn twaalfde in terecht komt. Over die fase gaat Nature or nurture, de nieuwe voorstelling van Alexandra Broeder.
Broeder is als regisseur al een tijd gefascineerd door kinderen en wat kinderen representeren als je ze op het podium zet. Bij het Gasthuis maakte ze in 2005 bijvoorbeeld Lilou en Lotte, waarin twee meiden op de grens van volwassenheid zulke volwassen teksten brachten, dat je er als toeschouwer nogal ongemakkelijk van werd. Met dezelfde meiden en Sylvia Kristel maakte Broeder vorig seizoen Wie weet overleeft de begeerte me. En twee seizoenen geleden maakte Broeder het prachtige Candyland, waarin een stel merkwaardige kinderen de volwassenen schaamteloos manipuleerden door op hun biologische zwakke plek voor kinderen in te spelen.
Ook in Nature or nurture staan er dus weer kinderen op het toneel. Vier stuks van een jaar of twaalf. Het jongetje is opvallend kleiner dan de drie meiden, met hun net te lange armen en benen en hun overslaande puberstemmen. In iets wat het midden houdt tussen een kinderkamer – met een vrolijk gekleurde vloer en zuurstokachtige pilaren – en een volwassen huiskamer met lelijke kunst aan de muur, spelen de kinderen op overdreven wijze volwassenen na. Ze doen dat op een manier zoals je verwacht dat ze kort geleden nog vadertje en moedertje speelden. Alleen gaat dit spel verder: twee stellen (de mannen aangeduid met opplaksnor) komen bij elkaar over de vloer in een avond met veel drank, sigaretten, onzingepraat en licht-seksuele toespelingen. Dat een en ander aan Who’s afraid of Virginia Woolf van Albee doet denken zal niet toevallig zijn. Tegelijkertijd dringt zich in die gespeelde volwassen wereld steeds weer en meer de kindertijd op. Het volwassen gesprek ontspoort in het kinderlijk naspelen van een griezelfilm of een sprookje of het spelen van verstoppertje. Een volwassen vraag over angst wordt onderbroken door een liefdevol dansje met een levensgrote beer. Het verhaal van de volwassen stellen bereikt nooit zijn einde, omdat het kind in de pubers uiteindelijk te sterk is. Ze geven het toneelspelen op om rondjes te rennen door het decor, lachend over de grond te rollen of gewoon de hele voorstelling puberaal in de zeik te nemen.
De thematiek die Broeder met Nature or nurture wil aanroeren is interessant. Je wordt niet van de ene dag op de andere volwassen. Dat gaat geleidelijk. Op je twaalfde zit je volledig tussen kind zijn en volwassen zijn in: fysiek, emotioneel en psychologisch. Dat levert niet alleen voor de kinderen een ambigue situatie op, maar ook bij het volwassen publiek dat niet weet hoe het naar de kinderen moet kijken: als kinderen die volwassenen parodiëren? Of juist naar jong-volwassenen die bij die volwassenen willen horen en daarom alvast maar oefenen?
In Candyland werkte de verwarring die Broeder opriep, omdat ze duidelijk wist te maken dat die kinderen dondersgoed snapten hoe volwassenen denken en daarmee het oerbeeld van het onschuldige en onwetende kind ondermijnde. De kinderen speelden genadeloos met de gevoelens van het volwassen publiek. Ook in het prachtige When night follows day van Tim Etchells en Victoria werd een dergelijke verwarring gecreëerd. In een soort Publikumsbeschimpfung gaf een groep kinderen een inkijkje in hoe zij naar volwassenen kijken. Daarmee legde Etchells een pijnlijke kloof bloot tussen hoe volwassenen denken dat kinderen denken en de soms zeer volwassen observaties die de kinderen over hun ouders deden. Zowel Candyland als When night follows day kropen onder de volwassen huid, omdat ze diep in de biologie gewortelde gevoelens en vooronderstellingen ondermijnden.
In Nature or nurture weet de toeschouwer ook niet hoe het naar die kinderen moet kijken, maar dat levert vooral verwarring op over wat Broeder nu precies met de voorstelling wil zeggen. Dat komt vooral door de afgesloten theatrale vorm. De kinderen spelen toneeltje en het is voor de volwassenen wel zo veilig om dat zo te blijven zien. Daarmee verliest de voorstelling aan kracht en betekenis. Zo komt het publiek te gemakkelijk en ongeschonden weg uit de diffuse schaduwwereld die puberteit heet. 

Elke ochtend ons nieuws in je mailbox?

Wanneer je lid wordt kun je elke dag een update in de mail krijgen, met onze laatste berichten.

Word ook lid, door HIER te klikken!


Al lid? Login

Gezien: 8 januari 2010