foto Jochem Jurgens
Tekst: Maarten Baanders

Voor je verder leest...

Zorg dat we zulke verhalen kunnen blijven vertellen.

Word Lid!

Een totale duisternis omringt de bezoeker bij binnenkomst. Elke beweging betekent de kans iemand anders aan te raken. Dan lichten figuren op onder zwak schijnende spots. Ze liggen bewegingloos op de grond, zonder contact met de mensen die om hen heen staan.
Theatermaakster Boukje Schweigman experimenteert al enige jaren met theater waarin ze de echte beleving zo dicht mogelijk benadert. Wat spelers en publiek beleven, moet echt zijn, niet gespeeld. Vorig jaar trok ze de aandacht met ‘Wiek’, waarin drie danseressen zich moesten redden tussen drie horizontaal draaiende wieken. Het kwam erop aan deze op tijd te ontwijken. De wieken zouden de danseressen anders onverbiddelijk omvermaaien. Zo’n eenvoudig, helder uitgangspunt is kenmerkend voor het werk van Schweigman. Haar nieuwe voorstelling ‘Tussen’ draait om het thema duisternis.
Als het publiek eenmaal op de tribune zit, doemen er beelden op die het donker tot een bijzondere ervaring maken. Priemende lichtflitsen leggen bewegingen vast, als op een foto. Scherp afgebakende lichtstralen laten geïsoleerde lichaamsdelen van de performers in het donker zweven. Zeer zwak licht beschijnt een bewegende vleeshoop, die traag over de vloer kronkelt. De kluwen van lichamen ontsnapt maar nauwelijks aan de macht van de duisternis. Het lijkt een schimmenrijk in een vaag gebied tussen leven en dood.
Bijzonder is het contact dat de performers met het publiek opbouwen. Voor het eerst gebeurt dat als uit de kronkelende lichamen de gezichten van de performers omhoogkomen en het publiek aankijken. Dit eenvoudige, onverwachts aansluipende moment werkt als een lichtervaring! Ineens is die vleeshoop een groep mensen geworden, in plaats van een kwalachtig monster.
Die kronkelende massa van aan elkaar klevende wezens doet denken aan het werk van de Japanse choreograaf Kenzo Kusuda, die ook in ‘Tussen’ danst. Hij vertolkt een prachtige rol. Langzaam verheft hij zich. Statig schuifelt hij weg van de massa. Met een bijna gewijde concentratie roept Kusuda een grote dramatische kracht op. Een angstaanjagend beeld ontstaat als hij een van de vrouwen die als een hondje naar hem toe is komen kruipen, wreed en oppermachtig in bedwang houdt.
Later danst Kusuda in een duisternis waar voortdurend lichtflitsen doorheen prikken. Het is of er een reeks foto’s van telkens wisselende extatische poses op het publiek wordt afgevuurd. Het zijn stilstaande beelden. Wel stralen deze ‘foto’s’ een geweldige dynamiek uit, maar de echte beweging is onzichtbaar. Die speelt zich af in de duisternis tussen de lichtflitsen.
Deze gedachte, dat het werkelijke bewegen zich in de duistere momenten afspeelt, krijgt in de slotscène een onthutsende uitwerking, waarin de performers het publiek zeer na komen. Dit slot is een ijzersterke vondst, die een indringende sensatie oproept. Bewegingen in het donker, iemand die geluidloos dichterbij komt: dit is kunst die je kippenvel geeft.

Tussen’ door Schweigman&. Vormgeving Theun Mosk. Dans: Kenzo Kusuda. Gezien: 20 februari, Frascati, Amsterdam. Voor speellijst zie: http://boukjeschweigman.nl/producties/tussen/speellijst