{"id":138944,"date":"2026-09-15T10:10:44","date_gmt":"2026-09-15T08:10:44","guid":{"rendered":"https:\/\/cultureelpersbureau.nl\/?p=138944"},"modified":"2026-09-15T10:10:49","modified_gmt":"2026-09-15T08:10:49","slug":"balanceren-tussen-artistiek-en-zakelijk","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/cultureelpersbureau.nl\/fr\/2026\/09\/balanceren-tussen-artistiek-en-zakelijk\/","title":{"rendered":"BALANCEREN TUSSEN ARTISTIEK EN ZAKELIJK"},"content":{"rendered":"

De afgelopen decennia worden kunstenaars steeds meer gestimuleerd na te denken over de zakelijke aspecten van hun praktijk. Teruglopende subsidies en verscherpte concurrentie maken dat ondernemerschap onder kunstenaars hernieuwde aandacht verdient. Wat wordt er anno 2026 van een kunstenaar verwacht aan zakelijke vaardigheden? Welke kansen en uitdagingen ondervinden makers? En hoe vormt cultuurbeleid zich het beste naar de kunstenaar als ondernemer? Deze vragen staan centraal in\u00a0Boekman\u00a0#148: De kunstenaar als ondernemer<\/a>.\u00a0Lees in het redactioneel<\/a> meer over de inhoud en achtergrond van dit nummer.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Vroeg ondernemerschap<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Een kunstenaar opereert meestal niet alleen en kan niet zonder een stevig netwerk van cultuurprofessionals, accommodaties, verzamelaars, curatoren en instituten. Succesvol creatief ondernemen behoeft een solide infrastructuur, schrijft tentoonstellingscurator Lara den Hartog Jager<\/strong> in het openingsartikel. Voordat zij de huidige situatie belicht, blikt Den Hartog Jager terug op de ontwikkeling van de positie van kunstenaars in de afgelopen eeuwen en de impact daarvan op de verhouding tussen maker, maatschappij en markt. Een kantelpunt ziet zij in de Romantiek, wanneer de eigen idee\u00ebn van de kunstenaar centraal komen te staan. Als voorbeeld noemt ze schilder Gustave Courbet (1819-1877), die zich als ondernemer profileerde en zelfs een toegangsprijs voor zijn eigen tentoonstelling vroeg, toentertijd hoogst ongebruikelijk. <\/p>\n\n\n\n

Een gezonde beroepspraktijk<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Ondernemerschap is een essentieel onderdeel van de beroepspraktijk, zo blijkt uit de verschillende bijdragen in deze Boekman. Kunstenaars hebben ondernemende competenties nodig, \u2018maar daar hoef je niet per se ondernemer voor te zijn\u2019, stelt Sjoerd Feitsma, directeur van Platform ACCT<\/strong>. Volgens hem is de kunstenaar bovenal gebaat bij een gezonde beroepspraktijk. Platform ACCT biedt regelingen aan om zo\u2019n beroepspraktijk te ondersteunen en ontwikkelt richtlijnen om fair pay concreet te maken. Zo werd het afgelopen voorjaar het Fair Pop Fonds gelanceerd, waarmee gages van popartiesten worden aangevuld tot fair pay-niveau. <\/p>\n\n\n\n

Ondernemerschap is echter geen afzonderlijk onderdeel van de kunstenaarspraktijk, schrijft Alexander Ramselaar (Cultuur+Ondernemen)<\/strong>. Het \u2018ontstaat in de keuzes die kunstenaars maken over hun werk, relaties, organisatie en de middelen die nodig zijn om hun idee\u00ebn te realiseren\u2019. <\/p>\n\n\n\n

Een gezonde beroepspraktijk is ook waar kunstenaarsvakbonden zich voor inzetten. Een rondgang langs Platform BK<\/strong>, F\u00e9d\u00e9ration des arts<\/strong> et Association des auteurs<\/strong> maakt duidelijk welke rol zij vervullen in het speelveld. Annemarth Idenburg<\/strong> et Sandra Trienekens<\/strong> demonstreren daarnaast hoe cultuurbeleid op verschillende beleidsniveaus artistiek ondernemerschap kan bevorderen. <\/p>\n\n\n\n

Ook een veilige werkomgeving is een belangrijk aandachtspunt. Veel kunstenaars zijn werkzaam als zzp\u2019er en afhankelijk van opdrachtgevers. Die relatie maakt hen kwetsbaar. Journalist Natasja Admiraal <\/strong>sprak hierover met Isabel Wiltenburg<\/strong>, projectmanager bij Mores<\/strong>, het steun- en adviespunt voor sociale veiligheid in de culturele, creatieve en mediasector.  <\/p>\n\n\n\n

Ondernemerschap in de praktijk en het onderwijs<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Judith Prins (AHK)<\/strong> et Tamara Rookus (ArtEZ) <\/strong>gaan in op de aandacht voor ondernemerschap in het hoger kunstonderwijs. Om kennis te bundelen is in 2024 de Community of Practice (CoP) voor ondernemerschap in het hoger kunstonderwijs<\/em> in het leven geroepen. Zo kan de kwaliteit van het ondernemerschapsonderwijs verbeterd worden door van elkaar te leren. <\/p>\n\n\n\n

In interviews vertellen kunstenaars hoe zij op uiteenlopende manieren in hun levensonderhoud voorzien en welke afwegingen ze daarbij maken. Het blijkt vaak een balanceren tussen artistieke en strategische keuzes. Zoals trompettist Teus Nobel<\/strong> zegt: \u2018Soms moet je iets commercieels doen om je artistiek verder te kunnen ontwikkelen\u2019.<\/p>\n\n\n\n

\u00c0 propos de<\/strong> Livreur<\/em>

Tijdschrift Livreur<\/a><\/em> is het vaktijdschrift voor kunst- en cultuurbeleid, trends en kritische reflectie in het Nederlandse cultuurdebat. Het tijdschrift analyseert en duidt ontwikkelingen in de culturele sector, van beleidskeuzes tot de makerspraktijk.\u00a0<\/div><\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

De afgelopen decennia worden kunstenaars steeds meer gestimuleerd na te denken over de zakelijke aspecten van hun praktijk. Teruglopende subsidies en verscherpte concurrentie maken dat ondernemerschap onder kunstenaars hernieuwde aandacht verdient. Wat wordt er anno 2026 van een kunstenaar verwacht aan zakelijke vaardigheden? Welke kansen en uitdagingen ondervinden makers? En hoe vormt cultuurbeleid zich het […]<\/p>\n","protected":false},"author":626,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_eb_attr":"","_themeisle_gutenberg_block_has_review":false,"_jetpack_newsletter_access":"","_jetpack_dont_email_post_to_subs":false,"_jetpack_newsletter_tier_id":0,"_jetpack_memberships_contains_paywalled_content":false,"_jetpack_feature_clip_id":0,"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"activitypub_content_warning":"","activitypub_content_visibility":"","activitypub_max_image_attachments":3,"activitypub_interaction_policy_quote":"anyone","activitypub_status":"federated","footnotes":"","jetpack_publicize_message":"","jetpack_publicize_feature_enabled":true,"jetpack_social_post_already_shared":false,"jetpack_social_options":{"image_generator_settings":{"template":"highway","default_image_id":0,"font":"","enabled":false},"version":2},"jetpack_post_was_ever_published":false},"categories":[15614,11917],"tags":[1382],"class_list":["post-138944","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-beleid","category-persberichten","tag-ondernemerschap"],"featured_image_url":[],"post_author":"Andr\u00e9 Nuchelmans","assigned_categories":"beleid, PERSBERICHTEN","jetpack_publicize_connections":[],"jetpack-related-posts":[{"id":121506,"url":"https:\/\/cultureelpersbureau.nl\/fr\/2026\/06\/waarom-schrijvers-musici-schilders-niet-alleen-mogen-staan\/","url_meta":{"origin":138944,"position":0},"title":"Pourquoi les \u00e9crivains, les musiciens, les peintres, ne peuvent-ils pas rester seuls ?","author":"Erik Akkermans","date":"24 juin 2026","format":false,"excerpt":"Cent artistes disparus Amsterdam, septembre 1981 : un long cort\u00e8ge compos\u00e9 d\u2019une centaine d\u2019acteurs \u00e9trangers et n\u00e9erlandais d\u00e9file dans les rues en direction de l\u2019\u00e9glise Mo\u00efse-et-Aaron. Ils sont masqu\u00e9s et portent sur le ventre une pancarte sur laquelle figure le nom d\u2019un Argentin. Cent noms de autant de jeunes artistes argentins disparus\u2026","rel":"","context":"Dans "ACTUEEL"","block_context":{"text":"ACTUEEL","link":"https:\/\/cultureelpersbureau.nl\/fr\/genre\/nieuws\/"},"img":{"alt_text":"","src":"","width":0,"height":0},"classes":[]},{"id":137614,"url":"https:\/\/cultureelpersbureau.nl\/fr\/2026\/09\/mijn-hart-in-vijftig-stukken-el-corazon-de-ester\/","url_meta":{"origin":138944,"position":1},"title":"Mon c\u0153ur en cinquante morceaux : El coraz\u00f3n de Ester","author":"Alessia De Santis","date":"7 septembre 2026","format":false,"excerpt":"Dans *El coraz\u00f3n de Ester*, qui a connu sa premi\u00e8re nationale italienne au Teatro Vittoria dans le cadre du festival Short Theatre 2026, l'artiste espagnol Alberto Cort\u00e9s incarne Ester, une femme du XIXe si\u00e8cle qui s'\u00e9vanouit peu \u00e0 peu \u00e0 mesure qu'elle s'abandonne \u00e0 ses amants. Il n\u2019y aura que cinquante repr\u00e9sentations\u2026","rel":"","context":"Dans "FAITS DIVERS"","block_context":{"text":"FAITS DIVERS","link":"https:\/\/cultureelpersbureau.nl\/fr\/genre\/faits-divers\/"},"img":{"alt_text":"","src":"","width":0,"height":0},"classes":[]},{"id":69801,"url":"https:\/\/cultureelpersbureau.nl\/fr\/2021\/05\/deze-nieuwe-wet-betekent-nog-meer-hindernissen-en-beperkingen-voor-bezoek-aan-cultuur\/","url_meta":{"origin":138944,"position":2},"title":"Cette nouvelle loi signifie qu'il y aura encore plus d'obstacles et de restrictions pour les visiteurs culturels.","author":"een van onze leden","date":"10 mai 2021","format":false,"excerpt":"Honorables membres de la Chambre des repr\u00e9sentants, c'est avec une grande inqui\u00e9tude que nous examinons la loi sur les essais temporaires qui sera vot\u00e9e par votre Chambre le mardi 11 mai. Cette nouvelle loi signifie encore plus d'obstacles et de restrictions pour la culture en visite. Des restrictions qui seront introduites mais dont la date de fin n'est pas...","rel":"","context":"Dans "ACTUEEL"","block_context":{"text":"ACTUEEL","link":"https:\/\/cultureelpersbureau.nl\/fr\/genre\/nieuws\/"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/cultureelpersbureau.nl\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/Joinstar-spuug-speeksel-test-eenvoudig-snel-betrouwbaar_ooxd-vn.png?resize=350%2C200&ssl=1","width":350,"height":200,"srcset":"https:\/\/i0.wp.com\/cultureelpersbureau.nl\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/Joinstar-spuug-speeksel-test-eenvoudig-snel-betrouwbaar_ooxd-vn.png?resize=350%2C200&ssl=1 1x, https:\/\/i0.wp.com\/cultureelpersbureau.nl\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/Joinstar-spuug-speeksel-test-eenvoudig-snel-betrouwbaar_ooxd-vn.png?resize=525%2C300&ssl=1 1.5x, https:\/\/i0.wp.com\/cultureelpersbureau.nl\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/Joinstar-spuug-speeksel-test-eenvoudig-snel-betrouwbaar_ooxd-vn.png?resize=700%2C400&ssl=1 2x"},"classes":[]},{"id":51958,"url":"https:\/\/cultureelpersbureau.nl\/fr\/2017\/08\/kunstenaars-vies-ondernemerschap-drie-redenen-waarom-vaardigheden-wel-moeten-ontwikkelen\/","url_meta":{"origin":138944,"position":3},"title":"Les artistes ont une aversion pour l'entrepreneuriat. 3 raisons pour lesquelles c'est faux","author":"Jacqueline de Kuijper","date":"5 ao\u00fbt 2017","format":false,"excerpt":"De meeste jonge kunstenaars komen er pas na hun studie achter dat ze belangrijke ondernemersvaardigheden missen. Daarom organiseert ELIA, de netwerkorganisatie voor hogescholen in de kunsten in Europa, de conferentie: Making a Living From the Arts. Op 14 en 15 september komen academici, culturele ondernemers en kunstenaars uit verschillende landen\u2026","rel":"","context":"Dans "ACTUEEL"","block_context":{"text":"ACTUEEL","link":"https:\/\/cultureelpersbureau.nl\/fr\/genre\/nieuws\/"},"img":{"alt_text":"ELIA","src":"https:\/\/i0.wp.com\/cultureelpersbureau.nl\/wp-content\/uploads\/2017\/08\/BR-portrait.jpg?resize=350%2C200&ssl=1","width":350,"height":200,"srcset":"https:\/\/i0.wp.com\/cultureelpersbureau.nl\/wp-content\/uploads\/2017\/08\/BR-portrait.jpg?resize=350%2C200&ssl=1 1x, https:\/\/i0.wp.com\/cultureelpersbureau.nl\/wp-content\/uploads\/2017\/08\/BR-portrait.jpg?resize=525%2C300&ssl=1 1.5x, https:\/\/i0.wp.com\/cultureelpersbureau.nl\/wp-content\/uploads\/2017\/08\/BR-portrait.jpg?resize=700%2C400&ssl=1 2x, https:\/\/i0.wp.com\/cultureelpersbureau.nl\/wp-content\/uploads\/2017\/08\/BR-portrait.jpg?resize=1050%2C600&ssl=1 3x"},"classes":[]},{"id":18791,"url":"https:\/\/cultureelpersbureau.nl\/fr\/2014\/12\/waarom-veel-kunstenaars-doodsbang-zijn-om-rijk-te-worden\/","url_meta":{"origin":138944,"position":4},"title":"Pourquoi de nombreux artistes sont terrifi\u00e9s \u00e0 l'id\u00e9e de devenir riches.","author":"een van onze leden","date":"9 d\u00e9cembre 2014","format":false,"excerpt":"Kunstenaars die geen geld willen verdienen met hun werk, hebben een hobby. Op een borrel sprak ik Marit, een beeldend kunstenares. Op een gegeven moment zei ze: 'Ik hoef niet rijk te worden van mijn werk, als ik er maar enigszins van kan rondkomen'. Die zin hoor ik heel vaak.\u2026","rel":"","context":"Dans "BEELDEND"","block_context":{"text":"BEELDEND","link":"https:\/\/cultureelpersbureau.nl\/fr\/genre\/beeldende-kunst-2\/"},"img":{"alt_text":"","src":"","width":0,"height":0},"classes":[]},{"id":113652,"url":"https:\/\/cultureelpersbureau.nl\/fr\/2026\/05\/wat-is-een-artistieke-ruimte\/","url_meta":{"origin":138944,"position":5},"title":"Qu'est-ce qu'un espace artistique ?","author":"Alessia De Santis","date":"29 mai 2026","format":false,"excerpt":"https:\/\/youtu.be\/Ye33OHFdBa8?si=EWHWm1zLSMdkDAVf Ces derni\u00e8res ann\u00e9es, je me suis int\u00e9ress\u00e9e \u00e0 la question de savoir ce qu\u2019est r\u00e9ellement un espace artistique. O\u00f9 l\u2019art est-il v\u00e9ritablement libre ? Pourquoi est-il si souvent soumis \u00e0 des r\u00e8gles, \u00e0 des prix et \u00e0 des conventions sociales ? Lorsque nous visitons un mus\u00e9e ou une galerie, nous ne cr\u00e9ons pas vraiment de l\u2019art, mais nous en consommons\u2026","rel":"","context":"Dans "BEELDEND"","block_context":{"text":"BEELDEND","link":"https:\/\/cultureelpersbureau.nl\/fr\/genre\/beeldende-kunst-2\/"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/cultureelpersbureau.nl\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/Ruigoord_Kerk_foto_1-scaled.jpeg?resize=350%2C200&ssl=1","width":350,"height":200,"srcset":"https:\/\/i0.wp.com\/cultureelpersbureau.nl\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/Ruigoord_Kerk_foto_1-scaled.jpeg?resize=350%2C200&ssl=1 1x, https:\/\/i0.wp.com\/cultureelpersbureau.nl\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/Ruigoord_Kerk_foto_1-scaled.jpeg?resize=525%2C300&ssl=1 1.5x, https:\/\/i0.wp.com\/cultureelpersbureau.nl\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/Ruigoord_Kerk_foto_1-scaled.jpeg?resize=700%2C400&ssl=1 2x, https:\/\/i0.wp.com\/cultureelpersbureau.nl\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/Ruigoord_Kerk_foto_1-scaled.jpeg?resize=1050%2C600&ssl=1 3x, https:\/\/i0.wp.com\/cultureelpersbureau.nl\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/Ruigoord_Kerk_foto_1-scaled.jpeg?resize=1400%2C800&ssl=1 4x"},"classes":[]}],"jetpack_shortlink":"https:\/\/wp.me\/p3yKke-A92","jetpack_sharing_enabled":true,"jetpack_featured_media_url":"","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/cultureelpersbureau.nl\/fr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/138944","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/cultureelpersbureau.nl\/fr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/cultureelpersbureau.nl\/fr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/cultureelpersbureau.nl\/fr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/626"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/cultureelpersbureau.nl\/fr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=138944"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/cultureelpersbureau.nl\/fr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/138944\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":138945,"href":"https:\/\/cultureelpersbureau.nl\/fr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/138944\/revisions\/138945"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/cultureelpersbureau.nl\/fr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=138944"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/cultureelpersbureau.nl\/fr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=138944"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/cultureelpersbureau.nl\/fr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=138944"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}