Skip to content

Southern neighbours at the Mauritshuis: you'll never look at portraits the same again

You know that? That sometimes you look at the caption longer than at the painting? And then especially at who the artist is, because we don't usually know the person portrayed anyway? The Flemish portraits in the exhibition Zuiderburen at the Mauritshuis intelligently turn that around. But first, more about the Mauritshuis' extensive collaboration with the Royal Museum of Fine Arts Antwerp (KMSKA).

Het is bijna het Rijks van Vlaanderen aan het worden: het KMSKA is al sinds 2011 gesloten voor een grootscheepse renovatie. ‘Er is al vaak aan het gebouw wat wij in Vlaanderen noemen gebricoleerd’, zegt directeur Manfred Sellink, ‘maar er was nu een masterplan nodig voor techniek én infrastructuur.’

Een gesloten museum biedt ook kansen. Onder het motto “Dicht maar dichtbij” exposeert het KSMKA stukken door het land en over de grens. Sellink: ‘Reizende exposities dwingen een museum opnieuw naar de eigen collectie te kijken.’

Fifteenth to seventeenth century

De tentoonstelling in het Mauritshuis is daar een voorbeeld van. De beide musea selecteerden samen met Katlijne Van der Stighelen van de KU Leuven een serie portretten op het hoogste niveau. Portretten die bovendien een vrij lange ontwikkeling laten zien: van vijftiende-eeuwse werken tot zeventiende-eeuwse.

Pavloviaans dacht ik meteen: ‘Ah, de kunstenaar. Maar wat gek dat ik geen enkele kunstenaar ken!’

Op vier werken uit de Mauritshuis-collectie en één uit het Rijksmuseum na komt alles uit Antwerpen. Samen te zien in de tentoonstellingsruimte van het Mauritshuis, aan de technische installaties waarvan tijdens de zomer ook “gebricoleerd” is. Maar daar zie je als bezoeker niets van.

Intimate design

De tentoonstellingszaal is intiem ingericht door Jelena Stefanovic, eerder verantwoordelijk voor onder andere het spiegelontwerp van Hollandse zelfportretten in hetzelfde museum. Boven elk portret duidelijk leesbaar een naam. Pavloviaans dacht ik meteen: ‘Ah, de kunstenaar. Maar wat gek dat ik geen enkele kunstenaar ken!’ De namen zijn dan ook die van de geportretteerden.

En dat is hoe deze tentoonstelling de bezoeker wil laten kijken: naar de geportretteerde. Van de wilskrachtige, maar opportunistische Philippe de Croy  tot de bescheiden, hoewel rijke en machtige Nicolaas Rockox en zijn vrouw. Om uit te vinden wie de kunstenaar is moet je op het bordje spieken.

Boventiteling: de geportretteerde centraal (foto auteur)
Boventiteling: de geportretteerde centraal (foto auteur)

Dan lees je bijvoorbeeld waarom de geportretteerde juist deze schilder inhuurde, en waarom de kunstenaar zijn object juist op die manier afbeeldde. Het brengt je even terug naar de tijd waarin het portret gemaakt werd – en waarin de geportretteerde meestal ook bekender was dan de schilder. Dat is nu wel anders, want de vertegenwoordigde kunstenaars zijn onder anderen Quinten Massijs, Hans Memling, Jacob Jordaens en Anthony van Dyck.

Restoration

Eén portret verdient bijzondere aandacht. Veruit de meest markante kop, Portret van Abraham Grapheus (foto in header), is niet door de geportretteerde besteld. Schilder Cornelis de Vos maakte deze beeltenis van de huismeester van het Antwerps Sint-Lucasgilde van kunstenaars op eigen initiatief en bood het aan voor de gildekamer. Het bleef altijd in Antwerpen, behalve een uitstapje naar Parijs tijdens de Franse bezetting. Het ook afgebeelde gildezilver overleefde die tocht niet: het werd omgesmolten.

De Vos wilde zijn veelzijdigheid tonen aan beroemde gildecollega’s

Claire Toussat van het KMSKA restaureerde het werk speciaal voor deze tentoonstelling. Onder veel bruine vernis bleek het in bijna perfecte staat te zijn. De Vos heeft zeer fijne schilderstechnieken afgewisseld met ruigere verfstreken, vermoedelijk om zijn veelzijdigheid te tonen aan beroemde gildecollega’s als Jordaens.

Calvary in Galerie Willem V

In totaal telt de tentoonstelling vierentwintig portretten uit de periode 1400-1700. Vierentwintig ontmoetingen met zuiderburen uit het verleden. Intussen gaat de samenwerking gewoon door: van 9 november tot en met 7 januari 2018 komt De Calvarieberg van Antonello da Messina van Antwerpen naar Galerij Willem V. Dit kleine zusje van het Mauritshuis toont ieder najaar een internationaal topstuk uit bruikleen.

Op dit moment al heeft Jan Steens vertolking van het spreekwoord Zoals de ouden zongen, piepen de jongen tijdelijk gezelschap van een werk uit Antwerpen met hetzelfde thema van Jacob Jordaens.

Breugel in Antwerp

Of het Mauritshuis straks ook werk aan Antwerpen gaat uitlenen kan directeur Emilie Gordenker nog niet zeggen: ‘De openingstentoonstelling van het KMSKA na de renovatie wordt Bruegel. Er zijn nog geen plannen voor bruiklenen maar ik kan me niet anders voorstellen dan dat we ook in de toekomst zullen samenwerken.’

Zuiderburen. Portretten uit Vlaanderen 1400-1700. Mauritshuis Den Haag, te zien van 7 september 2017 tot en met 14 januari 2018.

De oudere meesters op de tentoonstelling (foto Mauritshuis)
De oudere meesters op de tentoonstelling (foto Mauritshuis)

Frans van Hilten

I am a freelance cultural journalist. Because I think an independent cultural voice is important, I enjoy writing for this platform.View Author posts

Private Membership (month)
5€ / Maand
For natural persons and self-employed persons.
No annoying banners
A special newsletter
Own mastodon account
Access to our archives
Small Membership (month)
18€ / Maand
For cultural institutions with a turnover/subsidy of less than €250,000 per year
No annoying banners
A premium newsletter
All our podcasts
Your own Mastodon account
Access to archives
Posting press releases yourself
Extra attention in news coverage
Large Membership (month)
36€ / Maand
For cultural institutions with a turnover/subsidy of more than €250,000 per year.
No annoying banners
A special newsletter
Your own Mastodon account
Access to archives
Share press releases with our audience
Extra attention in news coverage
Premium Newsletter (substack)
5 trial subscriptions
All our podcasts

Payments are made via iDeal, Paypal, Credit Card, Bancontact or Direct Debit. If you prefer to pay manually, based on an invoice in advance, we charge a 10€ administration fee

*Only for annual membership or after 12 monthly payments

en_GBEnglish (UK)