Aller au contenu

Arnold Schoenberg est mort, vive Arnold Schoenberg !

Arnold Schoenberg (1874-1951) est souvent accusé d'avoir chassé le public de la salle par sa volonté d'innovation. Après tout, son système dodécaphonique a balayé les fondements de la tonalité, qui avait offert aux auditeurs un refuge sûr pendant des siècles. Privé de son ancrage, il aurait tourné le dos à la musique contemporaine pour toujours. Absurde, car non seulement Schönberg a écrit des œuvres fantastiques, mais il continue aujourd'hui encore à inspirer le public et les compositeurs.

Donderdag 18 mei eert het Asko|Schönberg hem met een concert rond zijn Kammersymphonie nr. 1. Schönberg componeerde dit baanbrekende stuk in 1906, dat geldt als een sleutelstuk van de moderne muziek. Hij zette hierin de mogelijkheden van de klassieke tonaliteit nog eens op een rij, alvorens deze definitief te verlaten. Bovendien legde de bezetting van tien blazers en vijf strijkers – een symfonieorkest op zakformaat – de basis voor de later zo bloeiende ensemblecultuur. Met zijn lengte van 20 minuten heeft het stuk de vorm van een mini-symfonie.

[bol_product_links block_id=”bol_58fc8a44132ae_selected-products” products=”1000004001220677″ name=”schönberg” sub_id=”tha” link_color=”003399″ subtitle_color=”000000″ pricetype_color=”000000″ price_color=”CC3300″ deliverytime_color=”009900″ background_color=”FFFFFF” border_color=”D2D2D2″ width=”250″ cols=”1″ show_bol_logo=”0″ show_price=”1″ show_rating=”1″ show_deliverytime=”1″ link_target=”1″ image_size=”1″ admin_preview=”1″]

Honderd jaar later is de geconcentreerde en gecomprimeerde Kammersymphonie nog altijd fris en overrompelend. De muziek beweegt zich op het breukvlak van tonale negentiende-eeuwse romantiek en atonaal twintigste-eeuwse expressionisme. Zij lijkt voortdurend uit haar voegen te barsten. Extreme dynamiek, rauwe uitroepen van het koper en nerveus door elkaar krioelende motieven jagen je de stuipen op het lijf. – Alsof Schönberg al de nakende verschrikkingen van de Eerste Wereldoorlog verklankte. Een indrukwekkende klassieker.

Musique caricaturale

In 1992 liet de Amerikaan John Adams (1947) zich inspireren door dit iconische werk in zijn Chamber Symphony. In zijn opzwepende stuk paart hij een chromatische klankwereld aan cartooneske filmmuziek. Naar eigen zeggen ontstond het idee toen hij eens de partituur van Schönbergs Kammersymphonie bestudeerde. ‘Ondertussen zat mijn zeven jaar oude zoon Sam in de aangrenzende kamer tekenfilms te bekijken. De hyperactieve, agressieve en acrobatische muziek van de cartoons mengde zich in mijn hoofd met de muziek van Schönberg. Plotseling realiseerde ik me hoeveel deze twee tradities gemeen hadden.’

Ook jongere generaties vinden nog altijd inspiratie in het werk van Schönberg. Zoals Jan-Peter de Graaff, die geboren werd in 1992, het jaar waarin Adams zijn Chamber Symphony componeerde. Speciaal voor dit concert schreef hij Ondulations, voor cello en ensemble. De titel verwijst naar muzikale codes die klinken als kaatsende steentjes over een glad wateroppervlak. Deze zetten een spel van actie en reactie in gang tussen de solist en de overige musici.

Au Ondulations haakt De Graaff zowel aan bij de twaalftoonsmuziek van Schönberg als bij de ritmische, virtuoze drive van Adams. Dit alles gekruid met, in zijn eigen woorden, ‘een snufje jazz, een aangenaam stravinskiaans pepertje, rustend binnen een zacht-impressionistisch landschap’.

Étrange canard

Vreemde eend in deze modernemuziekbijt lijkt het Pianokwartet dat Gustav Mahler (1860-1911) in 1876 componeerde. Maar er is wel degelijk een relatie met Schönberg. ‘Ik begrijp uw muziek niet, maar ik ben oud en u bent jong, dus u heeft gelijk’, zei Mahler ooit tegen hem. Hij verdedigde Schönbergs muziek onvoorwaardelijk. Zo wees hij eens een sissende bezoeker terecht tijdens een concert met diens muziek. ‘Ik sis ook bij uw muziek’, zou de aangesprokene geantwoord hebben.

Schönberg moest aanvankelijk weinig van Mahlers stijl hebben, maar leerde deze gaandeweg toch waarderen. Hij maakte zelfs bijzonder geslaagde ensembleversies van diens liederencycli Lieder eines fahrenden Gesellen et Das Lied von der Erde. En daarmee is de cirkel rond. Mahlers zwelgend-romantische Pianokwartet illustreert perfect het decadente Weense fin-de-siècle waarvan Schönberg afscheid nam met zijn Kammersymphonie.

Bon à savoir

Asko|Schönberg o.l.v. Etienne Siebens, Hans Woudenberg, cello, 18 mei, Muziekgebouw aan ’t IJ

Arnold Schönberg Kammersymphonie nr. 1
John Adams Chamber Symphony
Jan-Peter de Graaff Rimpelingen (wereldpremière, opdracht Asko|Schönberg)
Gustav Mahler Pianokwartet in a

Infos et cartes 

Thea Derks

Thea Derks a étudié l'anglais et la musicologie. En 1996, elle a terminé ses études de musicologie cum laude à l'université d'Amsterdam. Elle s'est spécialisée dans la musique contemporaine et a publié en 2014 la biographie 'Reinbert de Leeuw : man or melody', saluée par la critique. Quatre ans plus tard, elle a terminé 'Un bœuf sur le toit : la musique moderne dans le vogevlucht', qui s'adresse surtout aux profanes intéressés. Tu peux l'acheter ici : https://www.boekenbestellen.nl/boek/een-os-op-het-dak/9789012345675 En 2020, la 3e édition du Reinbertbio est parue,avec 2 chapitres supplémentaires décrivant la période 2014-2020. Ceux-ci sont également parus séparément sous le titre Final Chord.Voir les messages de l'auteur

Adhésion privée (mois)
5€ / Maand
Pour les personnes physiques et les travailleurs indépendants.
Pas de bannières gênantes
Une lettre d'information spéciale
Propre compte mastodonte
Accès à nos archives
Petite adhésion (mois)
18€ / Maand
Pour les institutions culturelles dont le chiffre d'affaires/subvention est inférieur à 250 000 € par an.
Pas de bannières gênantes
Un bulletin d'information premium
Tous nos podcasts
Ton propre compte Mastodon
Accès aux archives
Publie toi-même des communiqués de presse
Une attention particulière dans la couverture médiatique
Adhésion importante (mois)
36€ / Maand
Pour les institutions culturelles dont le chiffre d'affaires/subvention est supérieur à 250 000 € par an.
Pas de bannières gênantes
Une lettre d'information spéciale
Ton propre compte Mastodon
Accès aux archives
Partager les communiqués de presse avec notre public
Une attention particulière dans la couverture médiatique
Bulletin d'information Premium (substack)
5 abonnements d'essai
Tous nos podcasts

Les paiements sont effectués via iDeal, Paypal, carte de crédit, Bancontact ou prélèvement automatique. Si tu préfères payer manuellement, sur la base d'une facture établie à l'avance, nous facturons des frais administratifs de 10€

*Uniquement pour l'adhésion annuelle ou après 12 paiements mensuels

fr_FRFrançais