Meteen naar de inhoud

Hommage aan Robert Mapplethorpe: diavoorstelling met matige muziek #HF19

Een zwarte man zit op de rand van het podium van de Amsterdamse Stadsschouwburg, pardon ITA. Hij observeert ons met intense blik terwijl wij de zaal inlopen. – Als vleesgeworden subtitel van de aan Robert Mapplethorpe gewijde voorstelling Triptych (Eyes of One on Another). Achter een gaasdoek staan de instrumenten van Asko|Schönberg, dat samen met Roomful of Teeth tekent voor de muzikale omlijsting. Bryce Dessner schreef de muziek, velen kennen hem vooral als gitarist van rockgroep The National.

Triptych is gebaseerd op drie portfolio’s uit het werk van Mapplethorpe (1946-1989), simpelweg X, Y, Z geheten. Diens homo-erotische foto’s met niets verbloemende sadomasochistische taferelen en naaktportretten van – veelal zwarte – mannen veroorzaakten veel controverse. In 1990 kwam het zelfs tot een rechtszaak tegen het Cincinatti Contemporary Art Center vanwege de getoonde ‘obsceniteiten’. – Die de aanklagers overigens verloren.

Bombardement van beelden

Naar eigen zeggen wil Dessner ‘geen slag leveren die al gewonnen is.’ Tegenwoordig kijken we immers niet meer op van een pornoplaatje meer of minder. Liever zoomt hij in op Mapplethorpes ‘radicale, compromisloze kijk op de mens, zijn lichaam, gevoelens, pijn en hunkering’. Hij noemt Triptych ‘een muzikaal onderzoek van begrippen als schoonheid en liefde, erotiek en kunst, vrijheid en vervolging.’ Dit bestaat uit een anderhalf uur durend bombardement van – inderdaad zeer expliciete – beelden.

De muziek vormt een eclectische mix van Tuvaans boventoongezang, gejodel, Monteverdiaans madrigalisme, gospel, Sardijnse volkszang, grunting, pop en minimalisme. Het Amerikaanse koor Roomful of Teeth speelt hierbij de hoofdrol, Asko|Schönberg heeft slechts een ondergeschikte functie. Met simpele, herhalende patronen ondersteunen zij de vaak gescandeerde zangpartijen, met motiefjes die herinneren aan Schotse of Ierse volksmuziek. Een heel enkele keer mogen de slagwerkers zich uitleven in een passage met donderend pulserende ritmiek.

Geslacht varken

Regisseur Kanez Schaal laat de eenzame zwarte man over het toneel lopen of vanaf de zijkant toekijken. Met hem bezien we de immense foto’s, terwijl het koor ellenlange, quasifilosofische teksten zingt van librettist Korde Arrington Tuttle. Deze worden geprojecteerd op het gaasdoek en putten deels uit poëzie van de homoseksuele activist Essex Hempill en zangeres Patti Smith.

Het openingsbeeld van ‘X’ toont een man ondersteboven hangend aan een kruis, met een duister bloedspoor over zijn lichaam. Het roept zowel associaties op met een vers geslacht varken als met Christus. Ook de volgende plaatjes zijn expliciet sadomasochistisch. Het achtkoppige koor wisselt tussen lieflijke samenzang en onheilspellend gegrom. Allen zingen door een microfoon; het zaalgeluid is snijdend hard en zelfs enigszins vervormd.

In ‘Y’ klinken tekstfragmenten uit de rechtszaak van 1990, tegen een achtergrond van bloemen- en bondagefoto’s. Afwisselend treden een man en een vrouw naar voren als solist  met gierende, helaas nogal wankel geïntoneerde, uithalen. De acteur neemt dezelfde pose aan als een van de geportretteerden, zijn armen beschermend voor zijn hoofd geslagen.

Eenvormige muziek

Voorafgaand aan ‘Z’ maakt de man een sprongetje voor het doek en neemt kort een balletdanserspose aan. Het koor sist en zoemt en spuugt verbrokkelde woorden uit. ‘Aesthetics can justify desire, but desire can provoke punishment.’ Tja, het zal, denk je, murw gebeukt door de niet aflatende stroom beelden en teksten.

Ondanks de veelheid aan gebruikte zangtechnieken is de muziek uiteindelijk te eenvormig om te blijven boeien. Bovendien wordt geen moment duidelijk wat de makers nou eigenlijk precies willen zeggen. Is Triptych een aanklacht tegen rassendiscriminatie, een pleidooi voor acceptatie van de lhgtb-gemeenschap, voor liefde misschien?

Roomful of Teeth mist bovendien het niveau van ensembles als Cappella Amsterdam en het Nederlands Kamerkoor. Al snel slaan verveling en irritatie toe, mede vanwege het hoge geluidsvolume. Als je denkt dat het eindelijk afgelopen is, volgt nog een gesproken dialoog over een date. ‘Did you fuck ‘m?’ – ‘What do you think?’

Homohuwelijk

Vervolgens zet de mannelijke solist a cappella een lied in dat lijkt te pleiten voor het homohuwelijk. ‘In America / I place my ring / on your cock / where it belongs’, dat tergend langzaam uitgroeit tot een meerstemmige hymne. Waarbij, ach gut, de strijkers van Asko|Schönberg ook nog een paar lijntjes mogen spelen. De zwarte man neemt weer plaats op zijn oude plek, zijn benen bungelend over de rand van het podium.

Triptych is weinig meer dan een diashow met matige muziek, toch klinkt er behalve wat verdwaald boegeroep vooral gejuich. Gezien de samenstelling van het publiek kan ik me niet onttrekken aan de indruk dat dit grotendeels komt van fans van Bryce Dessner, die weinig vertrouwd zijn met modern gecomponeerde muziek. – Wat dan eigenlijk juist hoopgevend is. Wie weet vinden ze hierna hun weg naar Muziekgebouw aan ’t IJ voor Neuwirth, Ligeti of Moore.

Cultuurpers werkt anders. Jij bepaalt wat dit verhaal waard is!

Wat fijn dat je tot hier gelezen hebt. Je las inmiddels alweer verhalen van deze auteur. Laat je waardering blijken met een kleine donatie!

donatie
Doneer

Waarom doneren?

We zijn ervan overtuigd dat goede onderzoeksjournalistiek en deskundige achtergrondinformatie essentieel zijn voor een gezonde cultuursector. Daar is in kranten en andere oude en nieuwe media vaak geen plek en tijd voor. Cultuurpers wil die ruimte en tijd wel bieden, en we willen dat voor iedereen zo houden. Of je nu rijk bent, of arm. Daarom willen we deze site zo veel mogelijk gratis houden. Dat kost geld, veel geld. Dankzij donaties van lezers zoals jij kunnen we blijven bestaan, en beseffen we ook hoe belangrijk lezers ons vinden. We vinden het bovendien de best mogelijke manier om journalistiek onafhankelijk te houden. Zo bestaat Cultuurpers al sinds 2009: dankzij lezers die zo een beetje eigenaar worden van deze onmisbare plek!

Je kunt ook lid worden, dan zet je je eenmalige donatie om in blijvende steun!

Thea Derks

Thea Derks studeerde Engels en Muziekwetenschap. In 1996 voltooide zij cum laude haar studie musicologie aan de Universiteit van Amsterdam. Zij is gespecialiseerd in hedendaagse muziek en publiceerde in 2014 de lovend ontvangen biografie 'Reinbert de Leeuw: mens of melodie'. Vier jaar voltooide zij 'Een os op het dak: moderne muziek in vogevlucht', speciaal gericht op de geïnteresseerde leek. Je koopt het hier: https://www.boekenbestellen.nl/boek/een-os-op-het-dak/9789012345675 In 2020 verscheen de 3e druk van de Reinbertbio,met 2 extra hoofdstukken die de periode 2014-2020 beschrijven. Deze verschenen ook apart als Slotakkoord.Bekijk alle berichten van deze auteur

Privé Lidmaatschap (maand)
5 / Maand
Voor natuurlijke personen en ZZP’ers.
Geen storende banners
Een speciale nieuwsbrief
Eigen mastodon-account
Toegang tot onze archieven
Klein Lidmaatschap (maand)
18 / Maand
Voor culturele instellingen met een omzet/subsidie van minder dan 250.000 euro per jaar
Geen storende banners
Een premium nieuwsbrief
Al onze podcasts
Eigen Mastodonaccount
Toegang tot archieven
Zelf persberichten (laten) plaatsen
Extra aandacht in berichtgeving
Groot Lidmaatschap (maand)
36 / Maand
Voor culturele instellingen met een omzet/subsidie van meer dan 250.000 euro per jaar.
Geen storende banners
Een speciale nieuwsbrief
Eigen Mastodonaccount
Toegang tot archieven
Deel persberichten met ons publiek
Extra aandacht in berichtgeving
Premium Nieuwsbrief (substack)
5 proefabonnementen
Al onze podcasts

Betalingen geschieden via iDeal, Paypal, Creditcard, Bancontact of Automatische Incasso. Wilt u liever handmatig betalen, op basis van een factuur vooraf, rekenen we 10€ administratiekosten

*Alleen bij een jaarlidmaatschap of na 12 maandelijkse betalingen

nl_NLNederlands