Meteen naar de inhoud

Ozu, en nog 5 redenen waarom we Shochiku 100 in Eye niet mogen missen

1. 100 jaar

Om met de titel te beginnen: Shochiku 100 in Eye is een eeuwfeest. ‘Een eeuw filmklassiekers uit Japan’ is de ondertitel. Een feest met enige corona-vertraging. Want in 2020 vierde het Japanse Shochiku het honderdjarig bestaan als filmstudio. Shochiku zegt u? Nou, het wordt hoog tijd dat we die naam kennen. Die zou immers net zo vertrouwd moeten klinken als die van Amerikaanse studio’s zoals Warner Bros of Metro Goldwyn Mayer.

De Japanse filmindustrie was immers al vroeg een belangrijke tegenhanger van de Amerikaanse, en Shochiku is een van de grootste en oudste filmmaatschappijen van Japan. Goed om te weten ook dat waar in Amerika publieksfilm en arthouse min of meer gescheiden werelden zijn, we die scheiding bij Shochiku veel minder aantreffen.

Als filmstudio is Shochiku overigens niet meer actief. Wel als coproducent, distributeur en als eigenaar van Movix, een landelijke keten state-of-the-art multiplextheaters.

Eye presenteert met het programma Shochiku 100 vanaf 3 februari veertien titels die een eeuw Japanse filmgeschiedenis omspannen, met onder meer werk van befaamde cineasten als Masaki Kobayashi, Takeshi Kitano en Nagisa Oshima. Kers op de taart zijn vier gerestaureerde films van de befaamde Yasujiro Ozu, die niet alleen in Eye maar de komende tijd ook in filmtheaters door het land te zien zullen zijn.

2. Souls on the Road

Souls on the Road (beeld: Eye)

Shochiku ging voortvarend van start. De oudste titel in het Eye-programma is Souls on the Road (1921) van Minoru Murata. Een van de eerste Shochiku-films, een klassieker die Japanse tradities mengt met toenmalige westerse avant-garde invloeden. Op kerstavond, na een tocht door de sneeuw, klopt een weinig succesvolle vioolbouwer op de deur van zijn vaders huis. Helaas wil die niets met zijn zoon te maken hebben. Intussen verstoppen twee ontsnapte gevangenen zich in de bossen.

Zich baserend op verhalen van Maxim Gorki en Wilhelm August Schmidtbonn vlecht Murata drie verhaallijnen door elkaar en gebruikt daarbij allerlei voor Japan nieuwe technieken als flashbacks, flashforwards, overvloeiers en fade-outs. Filmhistoricus Mark Cousins noemt deze film over de betekenis van naastenliefde ‘een mijlpaal’. In Eye met live muziek van West Side Trio plus!.

3. Venster op Japan

De veertien titels, plus die vier van Ozu, bieden bij elkaar niet alleen een soort dwarsdoorsnede van honderd jaar Japanse cinema, maar ook een venster op Japan. Dat varieert van de tragische politiefilm Castle of Sand (volgens Eye een van de beste Japanse publieksfilms) tot het tegendraadse, met absurdisme en gortdroge humor doorsneden Yakuzadrama Sonatine (1993), waarin gangsters in een zonnig vakantielandschap rare spelletjes spelen en het noodlot afwachten. Hoewel aanvankelijk geflopt in eigen land, vestigde Takeshi Kitano hiermee definitief zijn naam in het buitenland.

Ik licht er nog iets uit. Ik zie bijvoorbeeld de integrale vertoning van de drie delen van The Human Condition, het magistrale oorlogsdrama van Masaki Kobayashi. Daarin volgen we de lotgevallen van de goedbedoelende, maar naïeve Kaji, die aanvankelijk opzichter is in een dwangarbeiderskamp, later soldaat in het Japanse leger en tenslotte krijgsgevangene van de Russen. In 1989 zag ik dit epos op het Rotterdams filmfestival, een geweldige, niet te vergeten belevenis.

Voordat Nagisa Oshima hier bekend werd als maker van onder meer L’Empire des sens (1976) en Merry Christmas Mr. Lawrence (1983) had hij in Japan in 1960 een verrassend kassucces met Naked Youth. Als beloning gaf de Shochiku-studio hem (kortstondig) carte blanche. Oshima greep die kans en maakte het radicale en subversieve Night and Fog in Japan, een klassieker die nu in het Eye-programma is opgenomen. Een politiek geladen film over de mislukte erfenis van de Japanse studentenopstanden. Shochiku schrok ervan, en trok de film enkele dagen na de release al weer terug.

Heel veel prijzen, waaronder een Oscar, waren er in 2009 voor Departures van Yoyiro Takita. Een mooi ingetogen verhaal met donker-humoristische accenten over wat een onverwachte wending in het leven kan doen. Een ontslagen cellist gaat de doden voorbereiden op hun reis naar het hiernamaals. Hij heeft talent, maar houdt het geheim, want het beroep van aflegger staan in Japan niet in aanzien.

En als het om de uitbeelding van Japanse familieverhoudingen gaat, zijn de films van Yasujiro Ozu natuurlijk onovertroffen.

4. De eerste Japanse kleurenfilm

Carmen Comes Home (beeld: Eye)

Om het 30-jarig bestaan te vieren produceerde Shochiku in 1951 de eerste Japanse kleurenfilm: Carmen Comes Home. Een curiositeit eigenlijk, maar wel een heel vermakelijke curiositeit, die net als veel andere films in het programma ook een soort spiegel is van de Japanse samenleving. Een stripper uit Tokio keert samen met haar vriendin terug naar haar conservatieve geboortedorp, waar ze onvermijdelijk voor veel opschudding zorgt. Satirische komedie tegen de achtergrond van prachtige, in Fujicolor gefotografeerde landschappen. Van Keisuke Kinoshita, een van de regisseurs die het meest met Shochiku was vergroeid.

5. Yasujiro Ozu, meester van de veelzeggende eenvoud

In Japan zelf werden de ingetogen familiedrama’s van de veel bewonderde Yasujiro Ozu (1903-1963) aanvankelijk ’te Japans’ gevonden voor export naar het Westen. Een ironisch misverstand, bleek later. Het mag dan zijn dat Ozu altijd de verleiding heeft weerstaan de melodramatische filmstijl van Hollywood te imiteren, toch raken zijn sobere, heldere films, veelal rond familieverhoudingen, onmiddellijk een snaar. Ozu is heel Japans en tegelijk universeel.

Toen het filmmagazine Sight & Sound in 2012 een wereldwijde poll hield gaven meer dan 350 filmmaker aan Ozu’s Tokyo Story de beste film aller tijden te vinden. Voor regisseurs als Jim Jarmusch, Abbas Kiarostami en Aki Kaurismäki geldt Ozu’s werk als een belangrijke inspiratiebron. In 1972 publiceerde Paul Schrader (toen nog geen filmmaker maar criticus) het nog steeds verkrijgbare Transcendental Style in Film. Een beroemd boekdik essay waarin hij onder meer Tokyo Story analyseert en hier een meer spirituele filmvorm ontwaart. Een verhaalvorm waarin spanningen en tegenstellingen niet door een conventionele dramatische constructie hun ontknoping krijgen. In plaats daarvan komt het via een plotseling emotioneel moment tot een kalm gevoel van dieper inzicht en acceptatie. Zen?

Ozu bleef zijn hele carrière Shochiku trouw. Naast Tokyo Story (1953) vertoont Eye ook The Flavour of Green Tea Over Rice (1952), Early Spring (1956) en Tokyo Twilight (1975).

6. Tokyo Story

Tokyo Story (beeld: Eye)

Door de talloze studies die aan Ozu zijn gewijd zou de indruk kunnen ontstaan dat zijn werk vooral voor doorgewinterde cinefielen is. Niets is minder waar. Overal waar families, ouders en kinderen zijn spelen dezelfde misverstanden en ongemakken, en Ozu tekent die glashelder voor ons uit.

Bij een eerste kennismaking met zijn meest bekende film, Tokyo Story, valt vooral op hoe bescheiden dit subtiele, maar uiteindelijk ook diep ontroerende familiedrama is. Een ouder echtpaar brengt hierin een bezoek aan de kinderen in Tokio. Tussen de beleefdheden en uitvluchten door wordt al snel duidelijk dat die kinderen vooral druk met zichzelf bezig zijn. Voor hun ouders hebben ze geen tijd. Die brengen ze onder in een hotel vol luidruchtig feestend volk. Alleen schoondochter Noriko, die getrouwd was met de in de oorlog omgekomen zoon, probeert gewoon aardig te zijn.

Onder dat alles smeult veel drama, maar openlijk emotionele taferelen zijn beperkt tot één onverwachte huilbui en een prachtige dronkenschap. Gevolgd door de aanvaarding van het besef dat ondanks alle teleurstellingen het leven toch gewoon doorgaat. Tokyo Story, en ook andere werk van Ozu, getuigt van een scherp inzicht in menselijke verhoudingen en gevoelens. Door het wegstrepen van alle franje, en met een toets weemoed en subtiele poëzie zet Ozu precies de essentie neer.

Goed om te weten Goed om te weten

Shochiku 100 is van 3 februari t/m 2 maart in Eye Filmmuseum, Amsterdam. De vier gerestaureerde Ozu-titels komen daarnaast ook uit in de filmtheaters.

Cultuurpers werkt anders. Jij bepaalt wat dit verhaal waard is!

Wat fijn dat je tot hier gelezen hebt. Je las inmiddels alweer verhalen van deze auteur. Laat je waardering blijken met een kleine donatie!

donatie
Doneer

Waarom doneren?

We zijn ervan overtuigd dat goede onderzoeksjournalistiek en deskundige achtergrondinformatie essentieel zijn voor een gezonde cultuursector. Daar is in kranten en andere oude en nieuwe media vaak geen plek en tijd voor. Cultuurpers wil die ruimte en tijd wel bieden, en we willen dat voor iedereen zo houden. Of je nu rijk bent, of arm. Daarom willen we deze site zo veel mogelijk gratis houden. Dat kost geld, veel geld. Dankzij donaties van lezers zoals jij kunnen we blijven bestaan, en beseffen we ook hoe belangrijk lezers ons vinden. We vinden het bovendien de best mogelijke manier om journalistiek onafhankelijk te houden. Zo bestaat Cultuurpers al sinds 2009: dankzij lezers die zo een beetje eigenaar worden van deze onmisbare plek!

Je kunt ook lid worden, dan zet je je eenmalige donatie om in blijvende steun!

Leo Bankersen

Leo Bankersen schrijft over film sinds Chinatown en Night of the Living Dead. Recenseerde als freelance filmjournalist lange tijd voor de GPD. Is nu, onder andere, een van de vaste bijdragers aan De Filmkrant. Breekt graag een lans voor kinderfilms, documentaires en films uit niet-westerse landen. Andere specialiteiten: digitale zaken en filmeducatie.Bekijk alle berichten van deze auteur

Privé Lidmaatschap (maand)
5 / Maand
Voor natuurlijke personen en ZZP’ers.
Geen storende banners
Een speciale nieuwsbrief
Eigen mastodon-account
Toegang tot onze archieven
Klein Lidmaatschap (maand)
18 / Maand
Voor culturele instellingen met een omzet/subsidie van minder dan 250.000 euro per jaar
Geen storende banners
Een premium nieuwsbrief
Al onze podcasts
Eigen Mastodonaccount
Toegang tot archieven
Zelf persberichten (laten) plaatsen
Extra aandacht in berichtgeving
Groot Lidmaatschap (maand)
36 / Maand
Voor culturele instellingen met een omzet/subsidie van meer dan 250.000 euro per jaar.
Geen storende banners
Een speciale nieuwsbrief
Eigen Mastodonaccount
Toegang tot archieven
Deel persberichten met ons publiek
Extra aandacht in berichtgeving
Premium Nieuwsbrief (substack)
5 proefabonnementen
Al onze podcasts

Betalingen geschieden via iDeal, Paypal, Creditcard, Bancontact of Automatische Incasso. Wilt u liever handmatig betalen, op basis van een factuur vooraf, rekenen we 10€ administratiekosten

*Alleen bij een jaarlidmaatschap of na 12 maandelijkse betalingen

nl_NLNederlands