Meteen naar de inhoud

‘Ik zeg toch sorry’ is nu een boek. Ga het lezen, met elkaar. 

“Luisteren, niet altijd begrijpen, maar proberen mee te gaan met (de zwarte) stemmen heeft ervoor gezorgd dat er mijns inziens een prachtige tekst aan de basis lag van de voorstelling Ik zeg toch sorry.” Als een kort voorwoord van een toneeltekst al zoveel betekenis heeft als dit citaat van Raymi Sambo, moet de tekst zelf nog wel veel meer bieden. En dat doet ‘Ik zeg toch sorry’, geschreven door de witte schrijver Erik Snel, oprichter van het Utrechtse gezelschap Aluin.

De tekst is geschreven voor een voorstelling waarin de ploeg van Raymi Sambo samenwerkt met Aluin, in een team van 3 zwarte en 3 witte acteurs. Het stuk ging in 2022 op Oerol in première. Ik zag in september van dat jaar de aftrap van de tournee langs het circuit van kleinere theaters en was, zo gezegd, ‘blown away‘. Het stuk benadrukte nog maar weer eens hoe belangrijk het is om te luisteren voordat je met een mening komt.

Zwarte bladzijde

Te vaak heb ik mensen horen zeggen dat het slavernijverleden iets is van lang geleden, een zwarte bladzij die we achter ons hebben gelaten. Bovendien: hoe schuldig moet een willekeurige inwoner van Utrecht zich voelen voor iets van 200 jaar geleden in een ver land? De oproep tot excuses van Nederland voor het aangedane leed, een belangrijk punt van Sylvana Simons en Bij1 tijdens hun te korte aanwezigheid in de Tweede Kamer, wordt niet door iedereen doorvoeld, zullen we maar zeggen. 

Schrijver Erik Snel schreef dit stuk met dat idee in het achterhoofd. Hij is erin geslaagd om dat ongemak op een geniale manier voelbaar, bespreekbaar en tegelijk belachelijk te maken. 

Schaamte doorgeven

In het voorwoord van de tekstuitgave, die nu verkrijgbaar is bij uitgever It&fb, legt Raymi Sambo het beter uit dan ik zou kunnen: “Het maken van een voorstelling over dit onderwerp is uiterst complex. Je komt erachter dat zwart en wit dezelfde taal spreken, maar niet hetzelfde voelen. Erik Snel schrijft daarover: ‘Wordt pijn wel doorgegeven door de genen, maar schaamte niet?’ Hoe speelt pijn nog een rol in de levens van de zwarte acteurs en hoe gaan witte acteurs om met schaamte naar aanleiding van die pijn? En hoe hiermee om te gaan in het maakproces?”

De honderd voorstellingen die het ensemble nu achter de rug heeft, hebben indruk gemaakt op, als ik even optimistisch reken, twintigduizend mensen. Best veel, maar een druppel op een gloeiende plaat, zeker na 22 november, toen een kwart van het land stemde op een partij die het intrekken van  de excuses voor het slavernijverleden prominent in het programma heeft staan. 

Soldaat van Oranje

Waarom is het Nederlandse subsidiesysteem niet zo ingericht dat een stuk als ‘Ik zeg toch sorry’ net zo lang doorgespeeld kan worden als ‘Soldaat van Oranje’? Zo duur is dat niet, en zoals er elke avond busladingen naar die verbouwde hangar vertrekken, zou er toch ook een theatertje moeten zijn waar dit intieme stuk tot in lengte van jaren zijn helende werk kan doen?

Of moeten we hopen op een legendestatus, over dertig jaar beloond met een verfilming? Net als Leedvermaak, een voor onze omgang met de erfenis van de Holocaust doorslaggevend stuk van Judith Herzberg, dat in 1982 slechts 30 keer in Frascati werd gespeeld, maar desondanks veel levens heeft veranderd?

De tekst is nu dus beschikbaar. Het uitgeven van toneelteksten is niet de meest winstgevende optie van het uitgeversvak, en dan druk ik me heel zacht uit. In een land waarin de leesvaardigheid naar een bedroevend niveau is gezakt is zeker een toneeltekst lastig om in je eentje te lezen. 

Lang leve de leesclub

We moeten hopen op het circuit van liefhebberstoneel, en op leesclubs, zoals er best veel blijken te bestaan. Vorige week heb ik de tekst met een eigen leesclub gelezen. De zes rollen werden verdeeld, we lazen elkaar hardop voor en waren diep onder de indruk. Acteertalent is daar niet eens voor nodig, want de tekst blijkt sterk genoeg om ook zonder de specifieke context van professionele theatermakers op zijn plek te vallen. 

Probeer het gewoon eens uit met vrienden, in plaats van klaverjassen of na het gourmetten op kerstavond. Met de dreigende korting op, of zelfs stopzetting van subsidies voor kunst, waar vooral kleine gezelschappen als Aluin en Raymi Sambo Maakt het slachtoffer van zullen worden, ligt er misschien een semi-clandestiene toekomst in de huiskamers van liefhebbers. De tekst verdient dat, en Nederland heeft dat nodig. 

Cultuurpers werkt anders. Jij bepaalt wat dit verhaal waard is!

Wat fijn dat je tot hier gelezen hebt. Je las inmiddels alweer verhalen van deze auteur. Laat je waardering blijken met een kleine donatie!

donatie
Doneer

Waarom doneren?

We zijn ervan overtuigd dat goede onderzoeksjournalistiek en deskundige achtergrondinformatie essentieel zijn voor een gezonde cultuursector. Daar is in kranten en andere oude en nieuwe media vaak geen plek en tijd voor. Cultuurpers wil die ruimte en tijd wel bieden, en we willen dat voor iedereen zo houden. Of je nu rijk bent, of arm. Daarom willen we deze site zo veel mogelijk gratis houden. Dat kost geld, veel geld. Dankzij donaties van lezers zoals jij kunnen we blijven bestaan, en beseffen we ook hoe belangrijk lezers ons vinden. We vinden het bovendien de best mogelijke manier om journalistiek onafhankelijk te houden. Zo bestaat Cultuurpers al sinds 2009: dankzij lezers die zo een beetje eigenaar worden van deze onmisbare plek!

Je kunt ook lid worden, dan zet je je eenmalige donatie om in blijvende steun!

Wijbrand Schaap

Cultuurjournalist sinds 1996. Werkte als toneelrecensent, columnist en verslaggever voor Algemeen Dagblad, Utrechts Nieuwsblad, Rotterdams Dagblad, Parool en regionale kranten via de Geassocieerde Pers Diensten. Interviews voor TheaterMaker, Theaterkrant Magazine, Ons Erfdeel, Boekman. Podcastmaker, experimenteert graag met nieuwe media. Cultuurpers heet het geesteskind dat ik in 2009 op de wereld zette. Levenspartner van Suzanne Brink huisgenoot van Edje, Fonzie en Rufus. Zoek en vind mij op Mastodon.Bekijk alle berichten van deze auteur

Privé Lidmaatschap (maand)
5 / Maand
Voor natuurlijke personen en ZZP’ers.
Geen storende banners
Een speciale nieuwsbrief
Eigen mastodon-account
Toegang tot onze archieven
Klein Lidmaatschap (maand)
18 / Maand
Voor culturele instellingen met een omzet/subsidie van minder dan 250.000 euro per jaar
Geen storende banners
Een premium nieuwsbrief
Al onze podcasts
Eigen Mastodonaccount
Toegang tot archieven
Zelf persberichten (laten) plaatsen
Extra aandacht in berichtgeving
Groot Lidmaatschap (maand)
36 / Maand
Voor culturele instellingen met een omzet/subsidie van meer dan 250.000 euro per jaar.
Geen storende banners
Een speciale nieuwsbrief
Eigen Mastodonaccount
Toegang tot archieven
Deel persberichten met ons publiek
Extra aandacht in berichtgeving
Premium Nieuwsbrief (substack)
5 proefabonnementen
Al onze podcasts

Betalingen geschieden via iDeal, Paypal, Creditcard, Bancontact of Automatische Incasso. Wilt u liever handmatig betalen, op basis van een factuur vooraf, rekenen we 10€ administratiekosten

*Alleen bij een jaarlidmaatschap of na 12 maandelijkse betalingen

nl_NLNederlands