Tegen het einde van het jaar worden we overspoeld met lijstjes. De mooiste cd’s, de beste boeken, de voorstellingen die u niet had mogen missen etcetera. In deze zee van keuzes van recensenten en andere opiniemakers springt één bericht eruit, van operacriticus Olivier Keegel. Hij startte een heuse petitie om te voorkomen dat ‘Aus Licht’ van Karlheinz Stockhausen in juni 2019 in ons land wordt uitgevoerd.

Wat bezielt Keegel? – Eerst maar eens de feiten

Het Koninklijk Conservatorium, De Nationale Opera en het Holland Festival sloegen de handen ineen om het magnum opus van de Duitse avant-gardist op de planken te brengen in de Amsterdamse Gashouder. Licht steekt in ambitie en omvang Wagners Ring des Nibelungen ruim naar de kroon. Tegenover de vier avondvullende opera’s van zijn oudere collega plaatst Stockhausen ‘Sieben Tage der Woche’, die in totaal zo’n 26 uur duren. Nog nooit zijn alle zeven opera’s in één keer uitgevoerd. Mijn hart sprong op toen ik hoorde van deze moedige onderneming, die Nederland andermaal op de kaart zal zetten als modernemuziekminnend land.

In tijden waarin cultuur en intellect wereldwijd onder vuur liggen kan degene die een grootse droom wil realiseren niet genoeg geprezen worden. Hulde dus aan de drie instellingen dat zij ons mee willen nemen op dit spannende avontuur. Jammer dat het ambitieuze project slechts een selectie van 16 uur omvat. – Vandaar de titel ‘Aus Licht’.  Fluitiste en artistiek leider Kathinka Pasveer legde tijdens de persconferentie uit dat het simpelweg onmogelijk is in twee jaar tijd de veeleisende partituren onder de knie te krijgen.

Tweejarige masteropleiding speciaal voor ‘Licht’

De musici worden niet alleen geacht de moeilijke partijen geheel uit hun hoofd te spelen, maar moeten tevens acteren en een grote hoeveelheid elektronica bedienen. De voorbereidingen voor de productie Donnerstag aus Licht in Basel in juni 2016 namen alleen al een jaar in beslag.

Om jonge musici vertrouwd te maken met de klankwereld van Stockhausen zet het Koninklijk Conservatorium een tweejarige masteropleiding op. Hier krijgen studenten les van docenten die nog met Stockhausen persoonlijk gewerkt hebben. Naast diens erven Pasveer en de klarinettiste Susanne Stephens zijn dat onder anderen de pianiste Ellen Corver en de slagwerker Renee Jonker.

De ‘superformule’ waarop Stockhausen zijn 26 uur durende opera ‘Licht’ baseerde

36 noten voor 26 uur opera

Wat je ook van Stockhausen vindt, hij was een visionair. Hij baseerde zijn gehele operacyclus op één zogenoemde ‘superformule’ van drie maal twaalf tonen, toegekend aan de drie hoofdpersonen Eva, Michael en Lucifer. Dit schijnbaar cerebrale uitgangspunt ten spijt schiep hij hiermee werken met een enorme zeggingskracht. Zoals bijvoorbeeld Michaels Reise um die Erde voor ensemble en solisten (uit Donnerstag), Luzifers Tanz voor orkest en drie solisten (uit Samstag) en Eva’s Lied voor drie bassethoorns, sopraan, zeven jongetjes, drie keyboards en slagwerk (uit Montag).

Waarom wil Keegel deze productie verhinderen?

De operacriticus noemt een aantal redenen. Die komen in wezen hierop neer: ik zie niks in de muziek van Karlheinz Stockhausen en wil niet dat anderen deze nare ‘piepknor’ gaan horen. Zijn argumenten zijn op zijn zachtst gezegd weinig inhoudelijk.

Voor je verder leest...

Wij geloven in onderzoeksjournalistiek over cultuur. Het is geen onderwerp waar je enorm populair mee wordt. Reden waarom de meeste media alleen die paar sensationele berichten meenemen, maar niet verder kijken. Cultuurpers richt zich juist op die verhalen die voor de cultuurwereld belangrijk zijn, maar die de grote media te klein vinden. Dat kunnen we alleen volhouden als jij meedoet. Door ons tips te geven, maar ook als je lid wordt of ons steunt met een donatie. Houd de cultuurwereld scherp!

Bepaal onderaan zelf hoeveel je wilt bijdragen. Geef 2,50, 10 euro of meer!

Zo voert Keegel aan dat Stockhausen ‘9/11’ – de aanslag op de Twin Towers in 2001 – benoemde tot ‘het grootste kunstwerk dat mogelijk is in de kosmos’. Ten eerste heeft dit niets met de kwaliteit van zijn muziek te maken – en houden we niet ook van rabiaat antisemitische kunstenaars als Wagner en Céline? Ten tweede is zijn opmerking uit de context gerukt. Stockhausen voegde er namelijk aan toe dat het in de muziekwereld ondenkbaar is dat mensen ‘tien jaar lang als gekken repeteren voor een optreden en dan sterven’.

Wat mot dat kosten?

Daarnaast stelt Keegel nog vier vragen, die zijn samen te vatten als: wat mot dat wel niet kosten? De Nederlandse kruideniersmentaliteit ten top. Wie iets groots wil realiseren kijkt niet op een paar centen. Bovendien financieren de drie instituten de productie grotendeels uit eigen middelen. Ik ben ervan overtuigd dat de nu nog ontbrekende gelden alsnog gevonden zullen worden. Zo betalen de masterstudenten een forse som collegegeld en is sponsoring door de luchtvaartindustrie denkbaar aangezien ook het vermaarde Helikopterstreichquartett op het programma staat.

Keegel kan zich niet voorstellen dat Stockhausens ‘piepknor’-muziek publiek zou trekken. Kennelijk ziet hij zijn eigen smaak als maatgevend. Ik voorspel dat alle voorstellingen lang van te voren zullen zijn uitverkocht, zoals dat ook het geval was met de retrospectieven voor Luigi Nono en Pierre Boulez.

Dat verschillende van mijn collega’s zijn petitie getekend hebben, betreur ik ten zeerste. Het getuigt van een geestelijke bekrompenheid en onverdraagzaamheid die bedenkelijke maatschappelijke sentimenten lijkt te weerspiegelen: wat de boer niet kent, dat vreet hij niet.

Ook ik ben geen Stockhausen-aficionado, maar beschouw het als een buitenkans in mijn eigen stad een dergelijke omvangrijke selectie uit Licht te kunnen meemaken. Daarom nogmaals: driewerf hoezee voor De Nationale Opera, het Koninklijk Conservatorium en het Holland Festival. – Ik zit in juni 2019 bij elk van de drie avonden vooraan!

Naschrift 8-9-2018: het programma is bekend en het project kreeg inmiddels een eigen website

1 REACTIE

  1. Jammer, en een beetje onsportief, dat Derks de link van de petitie niet vermeldt, want dan zouden de lezers van haar artikel, dat onwaarheden en insinuaties bevat, zelf kunnen lezen dat er in het desbetreffende verzoekschrift absoluut nergens te vinden is dat Keegel niet wil “dat anderen deze nare ‘piepknor’ gaan horen.” Ook is nergens te vinden dat Keegel zijn eigen smaak als maatgevend beschouwt. Het verwijt “wat de boer kent dat eet hij niet” is bovendien in tegenstrijd met de eerdere verwijten. En dat wij de politieke opvattingen van een 19e-eeuwse componist door een andere bril moeten bekijken dan de weerzinwekkende uitspraken van Stockhausem, is voor de intelligente lezer evident.

    Een petitie is een verzoekschrift. In deze petitie wordt gevraagd de productie van Aus Licht te heroverwegen. Andere muziekrecensenten en mensen uit het vak hebben zich daarbij aangesloten. Vermoed wordt dat hier een gigantisch bedrag geïnvesteerd wordt om een relatief kleine en elitaire groep Stockhausen-liefhebbers te gerieven. “Vermoed”, dus, daarom wordt ook openheid van zaken gevraagd omtrent de financiën.

    De Nationale Opera zou er veel beter aan doen deze gelden te besteden om de gigantische hiaten in 25 jaar programmering te dichten. Verismo-opera’s zijn er in een kwart eeuw DNO niet aan te pas gekomen. Maar dat terzijde. Wie zelf wil lezen wat er in de petitie staat klikt op http://www.petities24.com/geen_stockhausen Ik hoop dat het cultureel persbureau de lezers de kans geeft om met eigen ogen te lezen wat er nu echt in de petitie staat.

Comments are closed.