Aller au contenu

Et Stockhausen a vu que c'était bon - aus LICHT in Holland Festival #HF19

‘Toen kon hij zich in drieën splitsen en was hij zanger, danser en trompettist’, zegt een meisje op het scherm voorafgaand aan Michaels Jugend. Zij is een van de kindertjes die aan het begin van elke dag vertellen waar LUMIÈRE ÉTEINTE over gaat. Een goede vondst van Pierre Audi en zijn artistieke team, want het universum dat Karlheinz Stockhausen ons voorschotelt in zijn mega-opera LIGHT is een wonderlijke mix van kinderlijke naïviteit, hogere wiskunde, religieuze symboliek en hoogstpersoonlijke mystiek. De door het Holland Festival gepresenteerde selectie van 15 uit de oorspronkelijke 29 uur is overweldigend. – Kon ook ik me maar in drieën splitsen om deze recensie te schrijven.

Aan alles zie en hoor je dat er jaren intensief gewerkt is aan aus LICHT. De uitvoeringen door een combinatie van masterstudenten, jonge profs en gevestigde ensembles zijn zonder uitzondering van topniveau. Decor en lichtplan van Urs Schönebaum zijn adembenemend, de kostuums van Wojciech Dziedzic oogverblindend. Zij vertellen mede het verhaal, geholpen door sfeervolle elektronische klanken in surround sound en live geschoten videobeelden. Deze worden in twee- drie- en meervoud geprojecteerd op immense videoschermen, die zorgen voor een larger than live ervaring. Jammer alleen dat de beelden niet lip-sync zijn.

Une fois dans la vie

Drie dagen ondergedompeld te zijn in Stockhausens particuliere klank- en denkwereld is inderdaad a once in a lifetime experience. Indrukwekkend hoe hij zijn grootse visioenen in klank wist te gieten in de meest uiteenlopende bezettingen. Van koperfanfares tot uit de kluiten gewassen ensembles en van solozang tot grootse koren. Zijn unieke klankwereld laat zich niet vergelijken met welke andere componist dan ook. Hooguit horen we in de vocale stukken soms een vage overeenkomst met Claude Vivier. – Maar die studeerde dan ook bij Stockhausen.

Kenmerkend zijn de vele herhaalde tonen in een eindeloze variatie aan uitvoeringstechnieken. De noten worden snel of langzaam gestoten, aangezet met valse lucht en gesis, uitgevoerd in onmogelijk hoge of lage liggingen en doorspekt met geprevel, miniglissandi, gilletjes, kus- zuig- en tss-klanken. Bovendien tellen zowel instrumentalisten als zangers geregeld van één tot dertien en terug in allerhande combinaties. Dit verwijst naar de formule (toonreeks) van aartsengel Michael, die uit 13 tonen bestaat. Samen met oermoeder Eva (12 tonen) bestrijdt hij de gevallen engel Lucifer, die maar 11 tonen heeft. Wellicht wordt daarom de ‘R’ in de cijfers drie en vier steevast luid rollend uitgevoerd.

Génie et mégalomane

Een tweede constante vormen de aangehouden (samen)klanken die ons als een warme deken omhullen. Zij dienen als decor waartegen de ritmisch vaak zeer gelaagde ‘acties’ van instrumentalisten en zangers worden afgezet. Meezingbare melodieën en herkenbare puls ontbreken, maar toch – of juist daardoor – word je onweerstaanbaar meegevoerd. Ook al is er geen touw aan vast te knopen, de magie van Stockhausens zelfgeschapen universum is onontkoombaar. Is het geniaal? Zeker. Is het megalomaan? Natuurlijk. Maar what the heck, wie niet groots durft te denken zal nooit iets bereiken.

Een hoogtepunt op dag één is Michaels Jugend, met schitterende solozang van Georgi Sztojanov, die ontroert als Michael en Pia Davola als Eva. Op dag twee steelt de fluitiste Felicia van den End de show als Rattenvanger. Met razendvirtuoos spel en dito gestiek ontvoert zij de geweldig zingende kinderen van het Nationaal Kinderkoor en Nationaal Jongenskoor. Een deceptie is het muzikaal dichtgeplamuurde Luzifers Tanz met onsmakelijke videobeelden van een bekkentrekkende man. Indruk maakt wel de trompettiste Chloë Abbott, die met spetterend en loepzuiver spel weerwoord biedt aan Lucifer.

Le Helikopterstrijkkwartet van dag drie is met zijn eindeloze vibrati te eenvormig om te blijven boeien. Daartegenover staat het lichtere Welt-Parlament, met aanstekelijk door elkaar kwetterende deelnemers aan een symposium over liefde. Aus LICHT wordt afgesloten met het stemmige Engel-Prozessionen. In monnikspijen gestoken zangers brengen in zeven talen een boodschap van vrede en liefde, eindigend in het Duits. ‘Gott liebt uns… Gott hilft uns durch Micheva Emivael am Sonntag aus LICHT.’ – En Stockhausen zag dat het goed was.

In 2006 sprak ik Karlheinz Stockhausen over LICHT. Je luistert ons gesprek hier terug.

Thea Derks

Thea Derks a étudié l'anglais et la musicologie. En 1996, elle a terminé ses études de musicologie cum laude à l'université d'Amsterdam. Elle s'est spécialisée dans la musique contemporaine et a publié en 2014 la biographie 'Reinbert de Leeuw : man or melody', saluée par la critique. Quatre ans plus tard, elle a terminé 'Un bœuf sur le toit : la musique moderne dans le vogevlucht', qui s'adresse surtout aux profanes intéressés. Tu peux l'acheter ici : https://www.boekenbestellen.nl/boek/een-os-op-het-dak/9789012345675 En 2020, la 3e édition du Reinbertbio est parue,avec 2 chapitres supplémentaires décrivant la période 2014-2020. Ceux-ci sont également parus séparément sous le titre Final Chord.Voir les messages de l'auteur

Adhésion privée (mois)
5€ / Maand
Pour les personnes physiques et les travailleurs indépendants.
Pas de bannières gênantes
Une lettre d'information spéciale
Propre compte mastodonte
Accès à nos archives
Petite adhésion (mois)
18€ / Maand
Pour les institutions culturelles dont le chiffre d'affaires/subvention est inférieur à 250 000 € par an.
Pas de bannières gênantes
Un bulletin d'information premium
Tous nos podcasts
Ton propre compte Mastodon
Accès aux archives
Publie toi-même des communiqués de presse
Une attention particulière dans la couverture médiatique
Adhésion importante (mois)
36€ / Maand
Pour les institutions culturelles dont le chiffre d'affaires/subvention est supérieur à 250 000 € par an.
Pas de bannières gênantes
Une lettre d'information spéciale
Ton propre compte Mastodon
Accès aux archives
Partager les communiqués de presse avec notre public
Une attention particulière dans la couverture médiatique
Bulletin d'information Premium (substack)
5 abonnements d'essai
Tous nos podcasts

Les paiements sont effectués via iDeal, Paypal, carte de crédit, Bancontact ou prélèvement automatique. Si tu préfères payer manuellement, sur la base d'une facture établie à l'avance, nous facturons des frais administratifs de 10€

*Uniquement pour l'adhésion annuelle ou après 12 paiements mensuels

fr_FRFrançais