Nog maar een paar weken geleden klaagde ik over het gebrek aan punk-mentaliteit in de kunsten. Een week later bleek een groepje makers in het Amsterdamse theater Frascati een punk-avond te hebben georganiseerd, en gisteren was ik bij een uitgesproken punkgebeuren in Den Bosch. En zoals het hoorde, was ‘Worldwide International Global Idiodrama 13+’ een tamelijk ruige en moeilijk te verteren happening waar het premièrepubliek wat ongemakkelijk op reageerde. De onbegrijpelijke kutkunst waar ik om vroeg, op een presenteerblaadje. Precies de bedoeling, dus. Een bewijs dat er behoefte is aan punk.
Het Idiodrama, een coproductie van Artemis uit Den Bosch, en de Vlaamse (jeugd)theatergezelschappen LOD en HetPaleis, is wel heel erg punk. Shoegazer-grunge-punk van het soort waarbij vergeleken Kurt Cobain van Nirvana nog een gladde volkszanger zou lijken. Oorzaak daarvan is Lies Pauwels, die samen met actrice Willemijn Zevenhuizen en electropunker Hantrax besloot om alle remmen los te laten in een stuk over de dodelijke angst om als ‘idioot’ buitengesloten te worden. Artemis-leider Jetse Batelaan, bekend en geliefd vanwege zijn onconventionele aanpak en afkeer van keurig verhalend theater, deed de eindregie.
Duistere gedachten
De voorstelling, voor pubers vanaf 13 jaar, gaat over depressie van het bijna-suïcidale soort. Niet bepaald opwekkend. Je zou je, als bezorgde millennial ouder of opvoeder, zorgen kunnen maken over het zieleheil van het puberpubliek, dat mogelijk op duistere gedachten zou kunnen komen van zoveel uitzichtloosheid.
De flirt met zelfvernietiging die dit Idiodrama laat zien, is alleen niet heel veel gevaarlijker dan wat een dertienjarige van het gemiddelde sociale media-algoritme voorgeschoteld krijgt. Wij boomers hebben The Doors en Nirvana ook overleefd, dus laten we vooral niet in paniek raken.
Botsautootjes
Wat boomertechnisch wel grappig is, is de flyer van de voorstelling en het verschil tussen die aankondiging en het uiteindelijke resultaat. In tekst staat een soort uit de hand lopende talkshow op het programma, in werkelijkheid zien we een wilde schreeuw- en knokpartij waarbij enige lijn lastig te ontdekken is. Veel schreeuwen, veel herhalingen, veel doelloosheid. Het beeld aan de andere kant van de flyer laat een soort kermis zien, waarbij een prominente plek is ingeruimd voor botsautootjes.
En dan valt er – nogal luid – een kwartje. Lies Pauwels begon haar carrière als hoofdfiguur in de revolutionaire theatertrilogie Moeder en Kind, Bernadetje en Allemaal Indiaan uit de jaren negentig van de vorige eeuw. De drie stukken uit de koker van Alain Platel en Arne Sierens zijn het mooiste en meest intense theater dat in de laatste decennia te zien is geweest. De los gemonteerde, op improvisatie gebaseerde voorstellingen hebben een onuitwisbare indruk achter gelaten. Niet alleen op het publiek en de critici die het na moesten vertellen, ook op de makers zelf. Dat er botsautootjes voorkomen op ene flyer van een stuk van Lies Pauwels kan niet anders dan als een verwijzing zijn naar Bernadetje, dat zich afspeelde in de gelijknamige ‘autoscooter’ waar je als publiek bij plaatsnam.
Genadeloos
Is het een eerbetoon, een teken van trauma? In deze wereld van Lies Pauwels kan het allebei zijn. Wat de vergelijking wel oproept is de hardheid van dit Worldwide International Global Idiodrama. De voorstelling is tamelijk genadeloos. Dat waren de stukken waarin Lies Pauwels haar theaterleven begon ook, maar daar zat dan nog lyriek in, met dank aan Alain Platel.
Die lyriek, die specifieke drive die je uiteindelijk in tranen achterliet na alledrie die evenementen, die miste ik in deze terugkeer naar de oude pijn van zonderlingen en onaangepasten waar Pauwels een grote affiniteit mee heeft. Ontroering is wat nodig is, omdat je dan ook troost kunt krijgen. Maar troost is nergens te vinden, en daarom maak ik me wel een beetje zorgen om mijn 13-jarige ik die dit zou hebben meegemaakt.
Ik hoop toch wel een beetje dat er nazorg is voor de pubers die deze helletocht mee gaan maken.
Nederlands 
English (UK) 
Français 