De samenleving benut het potentieel van creatief onderzoek nog onvoldoende  

Nieuw onderzoek van de Boekmanstichting en CWTS toont potentie én knelpunten van samenwerking tussen creatieve praktijk en wetenschap 

De verbeeldingskracht van kunstenaars, ontwerpers en makers kan een essentiële bijdrage leveren aan maatschappelijke vraagstukken. Nieuw onderzoek laat zien dat samenwerking tussen de creatieve sector en onderzoeksinstellingen nog structureel tekortschiet, vanwege een systeem dat gelijkwaardige samenwerking in de weg staat.

Het onderzoek Op zoek naar gelijkwaardigheid en herkenning combineert vijf focusgroepen met meer dan dertig experts en een enquête onder 550 respondenten. Het is uitgevoerd door de Boekmanstichting en het Centrum voor Wetenschap en Technologie Studies (CWTS) van de Universiteit Leiden, in opdracht van het Stimuleringsfonds Creatieve Industrie, Fonds voor Cultuurparticipatie en Regieorgaan SIA.

Wat het onderzoek laat zien 

De creatieve praktijk heeft iets wezenlijks te bieden aan onderzoek: kunstenaars en ontwerpers brengen een manier van denken mee die voorbij het bekende durft te gaan. Toch worden zij binnen onderzoekssamenwerkingen nog te vaak ingezet als uitvoerende partij met een vooraf vastgesteld doel, in plaats van als gelijkwaardige partner die mede de vragen formuleert.

Wanneer creatieve kennis niet als volwaardige kennisvorm wordt erkend, blijft haar potentieel onbenut. Artistiek onderzoek en creatieve praktijk zijn autonome vormen van kennisproductie, met eigen methoden en eigen criteria. Ze zijn geen instrumenteel hulpmiddel voor bestaande wetenschap maar hebben een eigen vorm van kennisontwikkeling.

Drie hardnekkige knelpunten 

Het onderzoek identificeert drie terugkerende barrières die gelijkwaardige samenwerking in de weg staan:

Financiering en beleid sluiten niet aan. Culturele partijen worden bij onderzoeksaanvragen regelmatig ondergebracht in het materiaalbudget in plaats van als inhoudelijk partner erkend. Kleinere organisaties en individuele makers vallen structureel buiten de boot omdat subsidies vaak alleen voor meerjarig gesubsidieerde culturele instellingen mogelijk zijn.

Kennis is versnipperd. Veel projecten zijn tijdelijk en kleinschalig, maar hebben grote impact. Er is nauwelijks infrastructuur om wat geleerd wordt te borgen en te delen. Een kenniscentrum specifiek voor interdisciplinaire samenwerking wordt als mogelijke oplossing gezien.

Impact laat zich niet altijd meten. Subsidiesystemen sturen op vooraf definieerbare output. Maar veel waardevolle resultaten van creatief onderzoek zijn niet in cijfers te vangen, zoals duurzame netwerken, wederzijds begrip of publieke kennisdeling. Dat vraagt om een andere blik op verantwoording.

Voorbeelden die werken 

Het onderzoek beschrijft ook wat goed gaat. Arts in Health bouwde een nationale agenda en toonde daarmee dat structurele samenwerking mógelijk is als je doelbewust in­vesteert in netwerken en kennisdeling. Het practoraat Art & Mind van ROC Amsterdam verbindt kunst- en cultuureducatie met mentaal welzijn van MBO-studenten. Bureau Ruimtekoers ontwikkelde een methodiek voor sociale kunst die borging van impact als vertrekpunt neemt. Elk van deze voorbeelden laat zien: het kan, maar vraagt om tijd, vertrouwen en structurele middelen. 

Wat nu nodig is 

De uitkomsten van het onderzoek zijn helder: de samenleving benut het potentieel van creatief onderzoek nog onvoldoende. Om dat te veranderen zijn drie dingen nodig: eerlijkere financiering en beleids­kaders, structurele infrastructuur voor kennisdeling, en gelijkwaardigheid in middelen, zeggenschap en erkenning.

Wie zijn de aangewezen financiers? Welke coalities zijn nodig? En welke samenwerkingen verdienen structurele steun? Die vragen liggen nu op tafel.