“Ik hou van gecompliceerde verhalen. Mijn voorbeeld is Tsjechov. Zijn personages zijn ook enorm gelaagd.” Regisseur en schrijver Evgeniya Rudyuk reageert hiermee op opmerkingen uit het publiek tijdens het gesprek na de voorstelling “Queer Quark” in CC Amstel. De missie is geslaagd. Haar naamloze hoofdpersonage, gespeeld door Natalia Perel, vertelt een verhaal waarvan ze een deel aan het eind weer ontkent. Zo blijft het publiek in verwarring achter. Heel Russisch, blijkt.
De titel van deze performance, Queer Quark, verwijst niet per se naar de ‘queerness’ die gemanifesteerd wordt tijdens pride events, maar leunt er wel tegenaan. Volgens de schrijver is haar queer quark een spookdeeltje uit de kwantumfysica, ongrijpbaar en niet passend in het standaardmodel. Dat was dus ook Pavel Kushnir, de pianist en dichter uit Birobidzhan, die zich uitsprak tegen de oorlog in Oekraïne en dat moest bekopen met een roemloze plek in een massagraf bij het detentiecentrum waar hij volgens de autoriteiten na een hongerstaking overleed. Homo, jood en tegen de oorlog zijn, meer heb je niet nodig om in Rusland te sterven.
Politieke gevangenen
Een voorstelling maken als een protest tegen de moord op politieke gevangenen: daar komen we graag voor naar het theater. Maar het is voor ons, inwoners van een vrij land, ook een beetje makkelijk. Daar kom je dus achter als je naar een voorstelling gaat, die gemaakt is door een heel team van Russische vrouwen die om verschillende reden weg zijn uit het land waarnaar ze terugverlangen en/of van gruwen.
Zoals de drie zusters in Tsjechovs gelijknamige stuk naar Moskou verlangen, hunkert de verteller in Queer Quark naar Birobidzhan. En dat is gelijk al gecompliceerd, want er is weinig leuks aan deze stad in het verre oosten van Rusland, hoofdstad van een door Stalin gecreëerde Joodse staat. In het team werken vrouwen die soms gevlucht zijn, en soms soort van ontheemd in Nederland zijn achtergebleven na de Russische invasie van Oekraïne. Natalia Perel vertelde dat haar situatie nog ingewikkelder was. Als Joodse onderdrukt in Rusland, gevlucht en dan hier als Russische veroordeeld om de invasie van Rusland in Oekraíne, “And then came october seventh…”. Over complicaties gesproken.
Complicaties
Dat, en het feit dat er ook nog achtergebleven familie beschermd moet worden, zorgt ervoor dat het gesprek met het publiek niet zo open en eerlijk is als we zouden hopen.
Het werd een gecompliceerde avond, met een stuk waar nog wat aan te verbeteren zou zijn als het ook in het Russisch of Jiddisch gespeeld zou worden, met boventitels. Misschien wordt het dan nóg gecompliceerder, maar als deze voorstelling-met-nagesprek een ding duidelijk maakt, is dat je een gecompliceerde werkelijkheid alleen met gecompliceerde kunst te lijf kunt gaan.
En daar heb je dan een niet-commercieel festival als Amsterdam Fringe voor nodig om zo’n stuk, dat nog niet helemaal rijp is voor het gewone circuit, te zien. Want het leert je dat ‘de vreemdeling’ elke moeite waard is.
Nederlands 
English (UK) 
Français 