In onze kijk op de wereld bepaalt context alles. Wissel een opname van een neutraal mannenhoofd af met een beeld van een bord soep, en we zien een hongerige man. Vervang het bord soep door een lieftallige deerne en we zien een wellustige man. De deerne vervangen door een kind in een doodskist levert diep verdriet op in het exact gelijke mannengezicht. Dat heet het Kuleshov-effect, dat een leidend principe is in filmtheorie. Je kunt het ook lezen als een beschrijving van de menselijke geest, die héél weinig input nodig heeft om heel veel te bedenken en te voelen.
Op zondag 2 augustus 2026 stond de tweede aflevering van het Laatste Seizoen van Zomergasten in het teken van Nasrah Habiballah. Heel Nederland leerde haar de afgelopen jaren kennen als de NOS-correspondent die ons vanuit Israël op de hoogte hield van de oorlog tegen de Palestijnse bevolking in de Gazastrook en op de Westelijke Jordaanoever. Habiballah deed dat altijd met een ijzerenheinigheid die van alles opriep tussen verbijstering en bewondering. Voor het oog onaangedaan, maar juist daardoor extra voelbaar makend wat voor verschrikkelijks zich om haar heen afspeelde.
Geen activist
‘Ik ben geen activist’, haastte ze zich te melden aan het begin van de drie uur interview met Janine Abbring. Ze verwees daarmee naar de discussie die in de Nederlandse media gevoerd wordt sinds journaliste Frederike Geerdink een boek schreef over de onmogelijkheid van volledig waardevrije en onafhankelijke journalistiek in een wereld die bepaald wordt door macht en onderdrukking.
Ook géén stelling innemen is een stellingname, stelt Geerdink, en grappig genoeg is dat precies wat Habiballah belichaamt. Immers, alleen haar naam maakt haar al tot speelbal van het meningencircus (zie X), omdat een Arabische naam in Israël al een positie moet zijn. Dat zij daarbinnen zo strak vasthoudt aan de journalistieke principes van hoor en wederhoor, en altijd zoekt naar een zo objectief mogelijke weergave van de feiten, is dus al een vorm van activisme, met dank aan Kuleshov. Een bewonderenswaardige vorm, zoals Abbring tegen het einde van de uitzending ook bevestigt.
Extreem zorgvuldig
In alle fragmenten die ze had verzameld kwam de extreem zorgvuldige aanpak van Habiballah naar voren. Een aanpak die er ook blijk van gaf dat ze altijd zoekt naar het andere verhaal, dat ons eigen verhaal kan doen kantelen. De confrontatie tussen dirigent Ed Spanjaard en een Chinese Peking Opera-ster maakte dat voor het eerst echt voelbaar. Je zag en hoorde opeens hoe de Europese en Chinese tradities op totaal verschillende ideeën zijn gebaseerd. De Europese traditie, waarin muziek met extreme complexiteit een emotioneel en intellectueel vehikel is gemaakt, naast de Chinese, waarin juist de complexe tekst bepaalt hoe de muziek klinkt, tot op de lettergreep.
Het zou kunnen leiden tot het door velen verafschuwde ‘cultuurrelativisme’, maar met Habiballah werd het juist een viering van veelkleurigheid.
Rolvast
Maar Zomergasten kan Zomergasten niet zijn als we niet iets te zien krijgen van de mens achter al die strakke professionaliteit. Dat Janine Abbring daar met al haar empatische gaven flink op inzette, zou je als storend kunnen ervaren, maar het was noodzakelijk. We willen in die drie uur ook iets meekrijgen van wat het haar werkelijk deed, terwijl ze zwanger en al tussen haat en inkomende raketten haar werk stond te doen. Met die achternaam. In dat land.
Habiballah was rolvast en hield zich lang staande. Maar gaande de avond zagen we iets in haar enorm sprekende ogen gebeuren wat we ook zagen in die instarts tijdens het Achtuurjournaal. Haar ogen vertelden een verhaal van wanhoop en ingehouden woede. En het kan best dat ze dat er niet bewust inlegde, maar wij zagen het wel, omdat het nu eenmaal zo werkt. Zie Kuleshov.
Zichtbaar moeite
Zo kwamen er geen tranen van Habiballah op het moment dat ze eigenlijk zouden moeten stromen, maar liet ze dat over aan de Palestijnse journaliste die haar wanhopige woede over de toestand in Ramallah de vrije loop liet. Het kostte Nasrah Habiballah zichtbaar moeite om dat fragment onaangedaan voorbij te laten komen. Het gezicht vertoonde steeds meer groeven van het in de plooi blijven. Ze herhaalde steeds vaker dat ze nog maar twee maanden terug was uit de hel, die dankzij de oorlog van Trump en Netanyahu tegen Iran van de voorpagina is verdwenen. Dat ze het allemaal nog moest verwerken.
Het maakte het laatste uur van deze Zomergasten tot een van de meest intense die ik heb meegemaakt. Dat Janine Abbring hun beiden de ruimte bood om tijdens de aftiteling het gezicht van de camera af te wenden, was een daad van genade. Er mocht gehuild worden, en dat deden wij in ieder geval, thuis. Al kan het best zijn dat de tranen van Nasrah Habiballah nog een maand of wat op zich laten wachten.
Nederlands 
English (UK) 
Français 