De werkelijkheid schuift prachtig op Festival Boulevard

Cultureel ongemak is het handelsmerk van Artemis. In de nieuwste festivalvoorstelling van het Bossche jeugdtheatergezelschap stijgt dat ongemak tot een ongekende hoogte, waar het overigens goed toeven is: het is geen onplezierig ongemak. Het houdt het spannend. ‘Arty Farty In The Playground’ is een heerlijk ontregelend commentaar op kunst en wat die zou moeten doen.

Artemis heeft aan de rand van De Parade, het Bossche plein en festivalhart van Boulevard, een stationnetje ingericht. Daar kun je aan boord stappen van zo’n verschrikkelijk toeristentreintje dat je in te veel historische binnensteden en attractieparken op onverwachte momenten van de sokken komt rijden. Nu moet je er zelf in, en begin je aan een geweldige tocht door het drukke stadscentrum van Den Bosch, op zoek naar drie kinderspeelplaatsjes, waar zich echte kunst gaat afspelen. Dat maakt de ‘curator’ duidelijk, een prachtig personage in typische curatorenoutfit, zoals een waanzinnige roze bril en platformschoenen van een zichtbaar duur merk.

Haperende banaan

Die curator neemt haar werk bloedserieus, ondanks de banaan die dienst doet als haperende microfoon, en ondanks het feit dat we een tocht maken langs kinderspeeltoestellen. De volwassenen onder ons luisteren wat ongemakkelijk naar inleidingen over kunstenaars en hun postkapitalistische intenties, of andere termen uit het handboek voor vage kunsttaal.

Aangekomen op de speelplaatsjes doen de kinderen in het publiek wat kinderen in het publiek horen te doen, zeker bij Artemis: ze nemen de speelplekjes over, ondanks het feit dat er ook een kunstenaar actief is.

Het begint goed met een scene die doet denken aan de beroemde gorillaperformance uit de kunstwereldsatire The Square, wanneer een man met een dampende tas in de grond verdwijnt. Hij komt er later uit tevoorschijn om iedereen de stuipen op het lijf te jagen. En dan gaan we alweer door naar de volgende attracties, ondertussen onhandig zwaaiend naar de wat verbaasd kijkende stadsbewoners. Want dat doe je, rijdend in een toeristentreintje door de menselijke diergaarde, die een stad eigenlijk is.

De curator blijft rolvast zoals het hoort, de kunstenaars doen keiserieus hun soms wat moeilijk te bevatten acts in al even bittere ernst en een gezinscrisis die zich bij de laatste speelplek ontvouwt lijkt er, inclusief agressieve vader, helemaal bij te horen. Of toch niet?

Eenzame zielen

Arty Farty in the Playground is zo lekker vervreemdend dat je na de anderhalf uur rondjes rijden in Den Bosch en dingen meemaken op de prachtigste plekjes, je oriëntatie kwijt bent. Dat is wat het theater van Artemis met je doet. Op een festival als Boulevard kun je dat ook rustig laten gebeuren. Sterker nog: daar kom je voor. Zoals, in de kelder van het Theater aan de Parade bij het fenomenale ‘Nergens’. Dat is een VR-film van kunstenaarsduo Schippers &Van Gught. De ervaring bouwt voort op hun VR-film ‘Ergens’, die me vorig jaar in vervoering en verwarring bracht. Je zit op een draaistoeltje, en kijkt rond in vier richtingen waar steeds een ander eenzaam mens naar je toe beweegt, tot je met hen alle vier op een bizar kinderfeestje terechtkomt.

Met ‘Nergens’ geeft het Bredase kunstenaarsgezelschap een bij tijden ontroerend beeld van onthechte zielen in een wereld de de hunne niet meer is. Het rijmt een beetje met die wereld van Artemis, waar kunstenaars en kinderen ook zo fenomenaal langs elkaar heen bewogen.

Waanzinnige mythologie

Boulevard heeft natuurlijk ook een naam hoog te houden als festival met ‘regulier’ theater. Openingsvoorstelling was dit jaar Ruination van Lost Dog. Onder leiding van choreograaf en regisseur Ben Duke nemen ze het klassieke verhaal van Medea onder handen. Het is het verhaal van de ‘Zonnedochter’ die als oorlogsbuit van ‘held’ Jason moet ervaren hoe zij en haar zoons bij thuiskomst van Jason in zijn eigen stad tot slaaf gemaakt worden nadat haar man een passender – lokale – bruid heeft gevonden.

Het is ook het verhaal van de moeder die haar zoons vermoordt, onder goedkeurend toezicht van een koor van vrouwen die haar lot betreuren. Was die kindermoord uit wraak of speelde er iets anders? Die vraag houdt de mensheid al een kleine 2500 jaar bezig. In Ruination probeert Hades, ‘Chef Dood’ van de onderwereld, hem definitief te beantwoorden. Daarbij treedt hij zelf op als advocaat van Jason, en neemt zijn collega-onderwereldgodin Persephone het op voor Medea, die haar onschuld wil aantonen.

Interessant detail is dat Persephone zelf niet helemaal vrijwillig in die onderwereld zit. Zij werd verkracht en ontvoerd door Hades, en mag na bemiddeling door Zeus elk halfjaar naar boven, naar haar moeder Demeter, die als godin van de vruchtbaarheid daarmee voor de jaargetijden zorgt. Als haar dochter bij Hades is, laat Demeter van puur verdriet het land verdorren en het vee sterven, waarna het lente wordt door haar blijdschap over de terugkeer van haar dochter. Dat fenomeen is prachtig bezongen door Martha Wainwright, al ging dat lied over de Romeinse versie van Persephone: Proserpina.

Al deze uitleg? het is wat mythologie met je doet. Het is waarom een verhaal als dat van Odysseus nog steeds ongeëvenaard is. Het dwingt makers tot nadenken. Dat zie en voel je bij deze enorm doorwrochte, muzikale voorstelling, die zoveel humor en ontroering biedt dat je er nog dagen en nachten op door kunt blijven denken. Dat er ook nog een fantastische countertenor meezingt en er muziek wordt uitgevoerd van Rachmaninof tot Radiohead, maakt het plaatje compleet.

Medea’s ware verhaal

In Ruination is een prominente plek ingeruimd voor het alternatieve verhaal van Medea. Daarin is ze niet een heks die een kindermoord pleegt, zoals het gebruikelijke verhaal vertelt, maar een vluchtelinge wier kinderen gelyncht worden door een uitzinnige menigte van boze stadsbewoners, die vinden dat ze plaats moet maken voor de lokale bruid.

Die versie van de mythe is even oud als het originele stuk van Euripides – er wordt ook naar verwezen in het oorsponkelijke stuk – komt angstwekkend bekend voor als we nu kijken naar de woedende meutes die zich tegen vluchtende vrouwen en kinderen keren. Zelfs vlakbij Den Bosch, In Engelen.

Het dus best waarschijnlijke verhaal wordt in de rechtszaak van Ruination door het mannenbondje tussen Hades en Jason vlot naar het land der fabelen verwezen. Wij zien een gerechtelijke dwaling en doen er niets tegen.

Zo word je op de late avond in Den Bosch opeens medeplichtig in een geschiedvevalsing die minstens 25 eeuwen geleden is ingezet. Toch best een inzicht om op te blijven kauwen na een zonovergoten dag op een zomerfestival als Boulevard.

Waardeer dit artikel!