Meteen naar de inhoud

De mythe van cultureel ondernemerschap: 6 redenen waarom het niet om geld gaat

Sinds de bezuinigingen is het bittere noodzaak voor velen geworden, cultureel ondernemerschap. Maar wat dat precies is, dat weet helemaal niemand. Zelfs de overheid heeft eigenlijk geen idee als ze het er over heeft. Maar, de overheid vraagt, dus moet er antwoord komen. De afgelopen jaren wordt de Nederlandse kunstwereld overspoeld met self-proclaimed ervaringsdeskundigen op het gebied van cultureel ondernemerschap. Deze deskundigen zijn veelgevraagd op instituten en academies, want cultureel ondernemerschap zullen we leren.

Er zit alleen 1 addertje onder het gras. Is ondernemerschap wel de oplossing voor het probleem? Maakt een goed cultureel ondernemer dat zijn product automatisch verkoopt in de kunst?

Het antwoord op die vraag moet volmondig ‘nee’ zijn. Cultureel ondernemerschap is een mythe, het is als nieuwe verpakking voor een product. Het labeltje iets duidelijker, toegankelijker, specifieker, andere kleur of wat dan ook. Het is dan ook niet zo vreemd dat veel van die eerder genoemde goeroes cultureel ondernemerschap zelf geen praktiserend kunstenaar zijn, maar aan de beleidszijde staan of gestaan hebben. Dan hoef je je niet te bekommeren over het product, dat is er dan in principe al. Makkelijk praten dus.

1: werk aan je kunst, niet aan je ondernemerschap

Het probleem is het volgende. De markt vraagt niet om heldere communicatie, de markt vraagt om je kunstwerk. Het is waardevoller om aandacht te besteden aan je werk, dan je te focussen op je ondernemerschap: een website laat je bouwen door iemand die er verstand van heeft met wat werk van je hand en contactgegevens, het gebruik van social media kan en is aan te bevelen, maar werkt het niet voor je dan moet je het niet doen. Het is goed om af en toe je neus te laten zien, ga naar die galerie die je interessant lijkt, naar die premiere van die voorstelling, of kijken naar die toffe bands. Maak een keer een afspraak met kunstenaar die je interessant lijkt. Nodig mensen specifiek en persoonlijk uit als je eindelijk je werk kunt laten zien. Een e-mailnieuwsbrief (ik krijg er honderd per dag) lezen die mensen die je verder kunnen helpen zelden.

2: denk persoonlijk

Die mensen die je verder kunnen helpen zijn collega kunstenaars, kopers en gatekeepers. Die gatekeepers zijn de algemene media, de galeriehouders, radio-DJs, impresariaten, uitgevers etc. Die krijgen vaak honderden berichten per mail per dag dus het heeft geen zin om ze allemaal tegelijk te mailen. Als je iets van ze wilt, wees dan persoonlijk, kort en bondig. Dat wil niet zeggen dat je een reactie krijgt, maar met een beetje geluk kan het zo maar gebeuren. Wat vooronderzoek doen kan geen kwaad, mailen over je metalband naar iemand die doorgaans hip-hop draait op de radio lijkt me geen zinvol idee.

3: wil je zekerheid: word arts

Als het dan ten slotte over geld gaat, wie in de cultuursector actief is om geld te verdienen als doel, die heeft het simpelweg verkeerd begrepen. Het autonomiebeginsel van de 19e eeuw maakt dat kunstenaars in vrijheid kunnen werken, in ruil voor zekerheid. Heel simpel, niet iedereen wil ieder werk wat je maakt hebben. Voor zekerheid moet je arts worden, er zal immers altijd vraag zijn naar genezing. De prijs voor je product moet marktconform zijn naar de positie die het werk inneemt in de markt. Dat klinkt lastig maar met een beetje rondkijken wat de concurrentie doet kom je al een heel eind. Je werk voor te weinig weggeven lijkt me geen goed idee, maar voor te veel ook niet.

4: commercieel zijn verkoopt niet (op de lange termijn)

Natuurlijk, als het even kan vraag je een bedrag zodat je zelf de dingen kunt blijven doen die je wilt doen. Maar wie echt structureel geld wil verdienen zal concessies moeten doen aan de vraag van die markt, en dus succesproducten commercieel moeten uitbuiten. Of en hoe je dat doet is aan de kunstenaar. Bedenk alleen wel, er is een ongeschreven wet, wie zichzelf te veel commercieel herhaalt krijgt van diezelfde markt op zijn donder. Kunstwerken zijn geld waard omdat het luxeproducten zijn, zeldzame producten bij voorkeur. Er mogen er wel een paar vergelijkbare zijn, maar als er te veel van zijn is de luxe er vanaf en daalt de prijs waardoor je meer moet produceren en zo daalt de prijs weer verder etc.

5: niet slecht is niet goed genoeg

Maar uiteindelijk, uiteindelijk helpen al deze tips alleen als je kunstwerk goed genoeg is. Dat lijkt eenvoudig maar er is al heel veel kunst die niet slecht is. Er zijn heel veel acteurs, schrijvers, bandjes, kunstenaars en ga zo maar door die niet slecht zijn. Daarmee zijn ze nog niet automatisch goed genoeg. Helaas is het do or die eerdergenoemde autonomie niet meer mogelijk kunstenaars net als artsen te toetsen (gelukkig maar), maar ook bij een artsenopleiding vallen er velen af die het niet halen. In de kunstwereld hoef je geen diploma, maar niet iedereen is goed genoeg om het te redden als kunstenaar.

6: geld hoeft het doel niet te zijn

Wat dat ‘redden als kunstenaar’ precies betekent is overigens ook onduidelijk. De overheid ziet graag dat dat betekent dat je een rendabel bedrijf leidt, winst maakt. Maar, stel nou dat het om iets heel anders gaat? (In de meeste gevallen is dat namelijk zo.) Dan is geld helemaal niet het doel, maar het werk. Sommigen willen helemaal niet afhankelijk zijn van hun kunstenaarsbestaan, die willen gewoon optreden of in een museum komen met hun werk. Een arts heeft een veel eenduidigere ambitie: mensen beter maken. Een kunstenaar kan heel veel verschillende ambities hebben. Het goede nieuws is, dat ze allemaal kunnen en mogen. Als genoeg verdienen er daar een van is, is dat mogelijk.

Je kunt als je niet goed genoeg bent in je kunstenaarschap cursussen volgen over cultureel ondernemerschap, marketing, financiën en social media wat je wilt, uiteindelijk gaat het toch echt om het product wat je levert. Als je werk goed genoeg is, je beschikt over voldoende talent, je hebt doorzettingsvermogen en je hebt een beetje geluk, alleen dan kan cultureel ondernemerschap het verschil maken om je ambities te verwezenlijken.

Echt, alleen dan.

Giel Beelen wil je nieuwe single echt niet draaien omdat je zo’n goede mail stuurt, die topgalerie in Amsterdam wil je werk echt niet laten zien omdat je zo vaak bij de openingen komt kijken, geen enkele uitgever wil je boek publiceren omdat je zo’n goed social media kanaal hebt en niemand wil je nieuwe CD kopen alleen omdat de hoes er zo leuk uit ziet. Het kan allemaal helpen, maar zal uiteindelijk echt niet het verschil maken. Cultureel ondernemerschap is zwaar overgewaardeerd. Mag de kunstenaar alsjeblieft ook nog gewoon kunstenaar zijn?

Niek Hendrix

Niek Hendrix is hedendaags beeldend kunstenaar en schrijver/oprichter van het webmagazine Lost Painters. Daarnaast wordt hij met enige regelmaat gevraagd als curator, gastdocent, spreker over kunst en is een van de mede-oprichters van het kunstinitiatief Park in Tilburg.Bekijk alle berichten van deze auteur