Dorine Schoon stopt met Platform voor Freelance Musici: ,,Solidariteit in de muziek is iets wat ik echt mis.”

Dorine Schoon is al jaren een van de belangrijkste voorvechters voor eerlijke betaling van freelance musici. Als freelance hoboïste zag ze hoe musici onderbetaald werden, wat haar acht jaar geleden bracht tot het oprichten van het Platform voor Freelance Musici. Nu ze ermee stopt, blijft ze zich als adviseur inzetten voor sterkere arbeidsvoorwaarden voor musici en andere creatieve professionals.

We zitten aan de keukentafel van Dorine Schoon in Hilversum. Even terug in de tijd. Wat maakte dat ze in 2018 het Platform voor Freelance Musici oprichtte? ,,Ik studeerde hobo aan het Conservatorium in Den Haag”, vertelt ze enthousiast. ,,Daar speelde ik veel in ensembles, bij orkesten en musicals. Op een gegeven moment merkte ik dat je heel veel en lang moest werken om iets te verdienen waar je van kunt leven. Als je bovendien ergens in investeerde, bijvoorbeeld in het oprichten van een ensemble, betaalde dat zichzelf amper terug.”

Blij zijn

Bij het Balletorkest werkte ze als zzp’er met de CAO-voorwaarden van het orkest. ,,Toen al had ik daar vragen over. Hoe zit dat dan? Waarom nemen ze mij dan niet gewoon in dienst? Ik had het er met collega’s over, maar die waren niet zo happig om daar antwoord op te geven. Ze zeiden alleen maar: ‘Je moet blij zijn dat je werk hebt. Je hebt nu geld en dit is gewoon wat het betaalt.’”

Het ondernemen in de muziek ging haar steeds meer interesseren. ,,Op Facebook zei een componist dat je nooit gratis moet werken, daar was hij echt van overtuigd. Ik maakte toen een besloten groep op Facebook en dat was het begin van het Platform. Niemand durfde in het openbaar te vertellen over betalingen en contracten, maar in deze groep durfden ze het wel. Eerst waren vrienden en collega’s lid, maar de groep werd steeds groter. We hadden het over onderbetalingen en geldafspraken. Hoe zit dat met een CAO van een orkest en wat heb je aan een vakbond? Deze Facebookgroep bleek een schot in de roos en freelance musici vonden het fijn om over dingen te kunnen praten die normaal onbesproken bleven. Het was echt een ‘safe space’.”

Concertgebouw

Het was het begin van Stichting Platform voor Freelance Musici. Zangeres Caroline Cartens, sloot bij haar aan. Die kende ze van het Haagse Conservatorium. ,,Zij vertegenwoordigde de freelance koorzangers bij De Nationale Opera. We kwamen in contact met de Kunstenbond en we bespraken met hen waar musici vooral tegenaan lopen. Het platform werd steeds groter en serieuzer. Toen maakte iemand een opmerking over de lunchconcerten in het Concertgebouw, waar musici gratis speelden. Dat verhaal werd opgepikt door een journalist van Trouw en daarna kregen we heel veel aandacht in de media. Met name de structurele onderbetaling van musici kwam bloot te liggen. Het Concertgebouwpubliek wist dat ook niet.”

Jonge musici en muziekstudenten wordt voorgehouden door muziekprogrammeurs dat gratis of tegen een minimale onkostenvergoeding optreden, goed is voor hun carrière en dat je ervaring moet op doen. Immers, je wordt een podium aangeboden dat veel aandacht genereert en je kunt dat dan weer op je cv zetten.

Fair Payment

Gelukkig is eerlijke betaling voor musici en andere uitvoerders in de kunst door middel van de Fair Practice Code niet meer weg te denken. ,,Fair Payment is meer bespreekbaar geworden. Iedereen weet wel zo’n beetje wat de Fair Practice Code is. Het is ook verplicht deze code te hanteren als je als organisatie overheidssubsidie wil ontvangen. Of ongesubsidieerde muziekorganisaties zich ook aan die code houden? Nee. En dat is een groot probleem. Je krijgt als freelancer bij de grote BIS-orkesten nu wel hetzelfde betaald als iemand in vaste dienst, en dat was eerst niet zo. Daar moet ik wel bij zeggen, dat dat laatste komt door het invoeren van de Wet Arbeidsmarkt in Balans (WAB). We hebben er wel bovenop moeten zitten bij de orkesten dat ze die wet gingen toe passen.”

Hoboklas

Onwetendheid en angst weerhouden musici ervan om meer geld te vragen voor een optreden of concert. ,,Ik zat op het conservatorium en we speelden maandelijks Bachcantates voor een muziekorganisatie in het Westland. Dat werd heel slecht betaald. Ik had tegen de hobo­klas gezegd: zullen we met z’n allen meer vragen, zodat we niet onder een bepaald bedrag komen spelen? Dat wilden de medestudenten niet. Ze waren bang dat ze hun vaste schnabbeltje kwijt zouden raken.”

Volgens Schoon leren studenten op het conservatorium niet hoe je moet onderhandelen over een vergoeding voor je optreden. ,,Veel musici hebben het idee dat er geen geld is bij muziekorganisaties en dat ze daarom de musici niet goed kunnen betalen. Daar zijn wij ook erg in gaan geloven, maar daar moeten we mee ophouden. Je kunt samen besluiten je uit te spreken als iets niet klopt.”

Schoon stopt nu met het Platform voor Freelance Musici. Ze heeft musici de tools aangeboden en de structurele onderbetaling op de kaart gezet. Nu moeten ze het zelf doen. ,,Ons mooiste resultaat is, dat makers mee konden gaan praten over het beleid. En dat er niet óver ons werd gesproken. Dat heeft voor een shift gezorgd. Je wordt niet meer uitgelachen als je over Fair Payment begint. Dat het een kwestie is van fatsoen dat je goed wordt betaald. Dat veel zaken niet meer onbesproken blijven.”

Machtsverhoudingen

Ook over sociale veiligheid in de klassieke muziekwereld durven steeds meer collega’s zich uit te spreken. Maar ongewenst gedrag en geen bestaanszekerheid van werk zijn helaas nog steeds praktijk. ,,Het hangt ook samen met de machtsverhoudingen binnen de klassieke muziekwereld. Met een dirigent of aanvoerder ga je niet in discussie. Want als freelancer word je dan niet teruggevraagd. De patronen van ‘laat ik maar niks zeggen’ worden nog steeds niet doorbroken. Er heerst een angstcultuur, angst om het onderspit te delven, om geen werk meer te krijgen. Je kunt als musicus geen fouten maken, omdat je die niet meer kunt rechtzetten.”

Op de vraag wat ze heeft geleerd van het opzetten van het platform, denkt ze lang na. ,,Ik was er meer mee bezig dan gezond voor mij was. Ik kon er ’s nachts wakker van liggen. Je voelt je verantwoordelijk. Ook omdat je het niet allemaal kunt oplossen. Had ik dingen anders willen doen? Ik had mij duidelijker en feller in zaken moeten uitspreken. Ik was te voorzichtig; dat zit er nu eenmaal in gebakken.”

Schoon werkt nu als adviseur, coacht en geeft uitleg over Fair Payment. Wat geeft ze een beginnend musicus mee? ,,Geloof in jezelf! Geloof in je waarde en maak dat niet klein. Alles wat je niet weet, daar kun je nu makkelijker hulp bij zoeken. Ga niet in je eentje aanmodderen. Je hoeft het wiel niet meer opnieuw uit te vinden en daarom geef ik de kennis die ik met het het platform heb opgedaan nog steeds door.”

Balletorkest

Haar inzet voor PVFM heeft ertoe geleid dat ze al haar werk als hoboïste is kwijtgeraakt. Veel praat ze hier niet over. ,,Ik heb vijftien jaar freelance voor het Balletorkest gewerkt en zonder opgave van reden hoefde ik niet meer te komen spelen. Het was in coronatijd en je gaat je van alles afvragen. Uit interesse ging ik dit toen voorleggen aan een rechter. In die tussentijd verscheen ik al in de kranten. Dat ik toen niet meer voor orkesten gevraagd zou worden, wist ik al wel. Je wilt ook niet aan een systeem meewerken waar je zelf op tegen bent.” Ik heb het heel verdrietig heb gevonden dat ik nooit meer gebeld werd door collega’s van het Balletorkest. Dat niemand ooit meer iets van zich heeft laten horen terwijl ik daar vijftien jaar met veel plezier heb gespeeld? Solidariteit in de muziek is iets wat ik echt mis.”

Ze werd nog wel gevraagd voor concerten, maar zei vaker nee. Ze ervoer het voorbereiden en spelen van een concert op topniveau als een grote druk. ,,Hobo spelen is ook fysiek zwaar. Elke dag moet je oefenen. Wil je op topniveau presteren, dan moet je op dat niveau kunnen blijven spelen. Ik word nog weleens geïntroduceerd bij bijeenkomsten als hoboïste, maar ik sta niet meer op het podium. En nu? Ik verdien nu meer met het geven van advies en workshops over Fair Payment dan toen ik werkte als hoboïste in een orkest.” Ze zegt dat ze het plezier van het spelen wel mist, maar niet het steeds maar het moeten zoeken naar werk.

Voor de toekomst hoopt Schoon dat een sociaal veilige werkvloer en een eerlijke betaling voor werk dat wordt gedaan vanzelfsprekend is. ,,Dat we het daar niet meer over hoeven hebben. Ik hoop dat de nieuwe generatie musici dingen makkelijker uitspreekt en dat ze niet alles als vanzelfsprekend aannemen. En dat ze blijven vechten voor hun belangen!”

Waardeer dit Artikel!!

Cultuurpers is onafhankelijk. Jij maakt dat mogelijk met een donatie aan de auteur van dit artikel. We maken je gift voor 100% over aan de auteur!