‘Verbreek de ketens’ vieren we vandaag, het moment dat de slavernij werd afgeschaft binnen de Nederlandse rijksgrenzen. Er zijn nogal wat witte Nederlanders die zich daar soort van ongemakkelijk bij voelen. Soms hoor ik ook mensen zeggen dat zij zelf nooit slaven hebben gehouden, nooit hebben geprofiteerd van slavernij en dus niet aangesproken willen worden op die erfenis.
Het is natuurlijk ook een constant leerproces. Voor iedereen, zelfs voor types als ikzelf, die toch echt heel lang de overtuiging koesterden dat we het snapten. Oké, je maakt nog wel eens een foutje, ik zat er ook eens mee dat een hiphopper het over ‘blanken’ had en of ik dat moest corrigeren en zo ja, hoe, maar écht ongemak?
Marniix Gymnasium
Tot ik een paar maanden geleden een hele fijne ontmoeting had met Charl Landvreugd, had ik nooit last gehad van echt ongemak. Daarna wel. Dat ligt niet aan Charl Landvreugd. We hebben er samen ook een fijne podcast aan overgehouden, naar aanleiding van zijn boek (en dissertatie) Dutch Afro Becomings, dat eind maart verscheen. Je kunt de podcast, inmiddels meer dan 30.000 keer gedownload, hier beluisteren.
In het voorgesprek bleek dat we praktisch buren waren geweest in Rotterdam. Althans, hij woonde zo’n beetje naast de school waar ik zat, het Marnix Gymnasium aan de Essenburgsingel (Nu het Henegouwerplein). Hij vertelde dat het zijn droom was, als kind, om naar die school te gaan. Zijn cito-score was mede daarom uitmuntend, maar de basisschool waar hij zat vond het gymnasium niets voor hem, en adviseerde dringend om naar het nabijgelegen ‘zwarte’ City College te gaan en Havo te doen. dat had met zijn afkomst te maken, het Marnix was een zeer witte school, begin negentiger jaren.
Motivatie
De frustratie die dat opleverde heeft hem gemotiveerd: hij ‘stapelde’ opleidingen tot hij aan twee internationale universiteiten kon promoveren op een onderzoek naar de typisch Nederlandse manier waarop kunst van niet-westerse origine een plek vindt.
Daar zaten we dan, naast elkaar. Charl, die een prachtpositie als hoofd onderzoek van het Stedelijk Museum Amsterdam heeft bereikt, en genoemd wordt als volgend directeur van die prestigieuze instelling, en ik, die acht jaar doorbracht op het Marnix, omdat ik soms geen zin had om voor goede cijfers te gaan.
Bevrijd?
Moest ik me schamen? Natuurlijk niet: ik was me totaal niet bewust van mijn privileges. Met een beetje verstand en een goede cito-score kon ik in 1974 ‘gewoon’ naar die (toen nog) linkse school met 200 leerlingen waar een team docenten klaarstond om ook de grootste luilak of twijfelaar er doorheen te trekken. Net als mijn broers en zus vóór mij. Elke andere optie kwam niet eens aan de orde.
Voor Charl Landvreugd was dat niet zo, vanwege zijn huidskleur.
Zo vanzelfsprekend is de ongelijkheid in Nederland, en zo stom is het om die anderen voor de voeten te werpen. Ben ik schuldig aan het slavernijverleden? Nee, ik mag me er zelf even goed bevrijd van voelen. Mits ik ervan doordrongen blijf dat het diepe racisme waar die slavernij een gruwelijke uitwas van was, nog steeds, elke dag, tot achterstelling en onderdrukking leidt, die nog dagelijks ervaren wordt door de mensen met wie je – soms – aan tafel mag zitten.
Bevrijding ja, maar vrij zijn we nog niet.
Nederlands 
English (UK) 
Français 