Wie wil bijkomen van een burnout heeft opvallend vaak een sterke behoefte aan wroeten in de aarde. Dingen aanpakken. Een boom planten. Patatten poten. Dus het was niet opmerkelijk dat twee mannen in een gesprek over burnout die middag in het Noorder Plantsoen van Groningen aan dat soort oerbehoeftes refereerden.
Louis Vanhaverbeke, een danser en objecttheatermaker uit België, overkwam het in 2020, vertelde hij aan zijn interviewer. Corona legde zijn werk stil en zijn hoofd sloeg op hol. Hij werd uitgeschakeld en vond herstel in een studie biodynamische landbouw. De wereld redden is immers wel het minste wat je kunt doen na een burnout in het creatieve veld.
Beton
Over zijn uitgebreide boerenervaring heeft hij nu een voorstelling gemaakt, die hij bewust niet op een boerenerf speelt, maar in een betonnen omgeving. In Groningen vond hij het jonge industriële erfgoed van de Niemeyerfabriek, waar ze na jaren mensen verslaafd maken aan Samson, nu plaats maken voor AI-creatives.
Tijdens dat voorgesprek tussen de twee ervaringsdeskundige burnout-overlevers (de interviewer had er ook een gehad), werd ook duidelijk dat de voorstelling Tractor Rapsodie niet voor niets ver van het boerenerf plaatsvindt. Louis Vanhaverbeke is namelijk best een beetje romantisch aangelegd, en schrok van de grote productiedwang en het grootkapitaal dat nu eenmaal met landbouw te maken heeft, ook de biologisch-dynamische.
Wieg
Dus zagen we in de voorstelling een wat onhandige man met een schattige miniatuurtractor en miniatuurwerktuigen land bewerken, dingen zaaien, een megarups vrezen, ploegen, planten, en de goede verstaander weet al aan de volgorde van deze activiteiten dat Louis Vanhaverbeke niet voor het boerenbestaan in de wieg is gelegd.
Dit alles begeleid door lieve, maar ook tamelijk clichématige uitspraken over circulariteit, de zegeningen van het land, het leven in het algemeen, soort van spoken word gemompeld terwijl Louis zijn machines rondreed.
Hij deelt aan het eind de tekst uit, heel liefdevol vormgegeven in een soort oogstkalender. Daar is een hoop werk in gaan zitten.
Signalberichten
Niet helemaal gratis is de tekst van Lastivka, in de voorstelling “She Stands In The Middle Of The Battlefield”. Die enorm indrukwekkende productie zag ik een uurtje later in het Grand Theatre in Groningen. Lastivka is de naam van een vrouwelijke theatermaker, Oekraïens, die in 2024 besluit naar het front te gaan, als soldaat.
Actrice en multi-instrumentalist Agata Różycka citeert op en sereen superieure manier uit de signal-berichten die de jonge vrouw naar haar zus stuurt. Tegelijk zien we haar op film bijna dansant bewegen over een stormbaan in het ‘veilige’ Polen. De Poolse regisseuse Magda Szpecht heeft hiermee een voorstelling gemaakt die op alle fronten diep raakt.
Anti-lhbti
In de signalberichten volgen we de jonge vrouw, vol idealen en denkbeelden over gelijkheid, hoge morele waarden en mensenrechten. Eerst op training, dan bij het slagveld, dan vanuit de loopgraven. De teksten snijden steeds meer door je ziel, en omdat je weet dat het echt is, wordt de impact groter. Niet omdat er nu zo enorm dramatisch over wordt gedaan. We horen ook twijfel, we maken mee hoe de anti-lhbti mentaliteit waartegen de Oerkraïene ook strijdt, bij de eigen militairen niet minder is. Oorlog maakt iedereen gelijk, en niet op de meest verheven manier.
De handelingen in het decor zijn secuur, sober en doen soms zelfs denken aan de speelgoedboerderij van Louis Vanhaverbeke. Alleen zijn het hier een babydrone met een kapot rotortje, een laserpeilstok en een snaarinstrument van motorveren die ons beurtelings vertederen en angst aanjagen.
Niet vergelijken
In deze voorstelling wordt kunst gemaakt van het meest onvoorstelbare. Dat is een gigantische prestatie en de impact dendert een dag later nog na.
Het zou niet netjes zijn om de boerenambitie van theatermaker Louis te vergelijken met de oorlogservaring van actrice Lastivka. Dus dat doen we ook niet. Aan het front hebben ze ook nood aan patatten. Laten we op onze eigen manier vieren dat een festival als Noorderzon je met zo’n combinatie op een warme augustusdag kan laten voelen hoe onvoorstelbaar bizar het leven kan zijn.
Nederlands 
English (UK) 
Français 