Een nieuwe koers bij het Groninger Museum: denderend op de afgrond af?

Back to the future; onder die noemer zijn in het Groninger Museum vier nieuwe tentoonstellingen te zien. Tegelijkertijd in première gegaan; dat is lef hebben. Dit is precies de intentie van het Groninger Museum; er gaat een radicaal andere wind waaien en hoewel ik kan genieten van een woeste en onvoorspelbare storm, heeft de afgelopen persbijeenkomst in het museum mij (nog) niet overtuigd. Integendeel, zelfs.

We worden tijdens de preview getrakteerd op een tosti met Goudse kaas en kimchi: een interessante combinatie die Oost en West samenbrengt en de culturele ziel van Groningen – de jongste stad van Nederland– moet representeren: moedig, dynamisch en vol lef. Daarnaast hoort bij de nieuwe artistieke koers een compleet nieuwe huisstijl.

Opbouwend of afbrokkelend

Het eigenzinnige karakter van het museum is volgens sommigen teruggekeerd. Vraag is of dat alleen haalbaar is met conceptuele kunst. Horen de boeiende blockbusters oftewel publiekstrekkers daar niet bij? Kunst is een reflectie met, bewust of onbewust, een boodschap. ‘Schoonheid’ en/of ‘kijkgemak’ van ‘traditionele’ kunst doet daar geen afbraak aan.

Het museum verkeert al een tijdje in zwaar weer. Rode cijfers, botsende codirecteuren, geklaag onder het personeel. Het in het voorjaar door de nieuwe directie gepresenteerde plan van aanpak – met de drie kernwaarden collectief, interdisciplinair en experimenteel– is door de gemeente en provincie Groningen geaccepteerd. De tijden van Waterhouse, Rodin en Bowie-tentoonstellingen lijken voorgoed voorbij. Wel is geadviseerd om tenminste één grote en spraakmakende expositie per jaar te organiseren. Met de huidige koers valt te betwijfelen of dat zal gebeuren.

De inspiratiebron voor de nieuwe visie is voormalig directeur Frans Haks (1978-1995) en Alessandro Mendini’s museumgebouw; een hoogtepunt van de postmoderne architectuur. De tijdsgeest ten tijde van het ontwerpen en bouwen wil het museum toepassen op de huidige tijd en de bezoeker van nu ermee verleiden. Haks hield niet van wit: de minimalistische wit-zwarte persmappen zouden zijn goedkeuring waarschijnlijk niet hebben gekregen.

Out with the old, in with the new

Het feit dat Chihuly’s Grand Stairwell Installation – ‘duurste aankoop ooit’– is verwijderd van de muur is veelzeggend. Onderdeel van de grote schoonmaak. Vier nieuwe tentoonstellingen tegelijkertijd openen is gedurfd, maar ook overweldigend. The architect & The housewife, Cleaning the House, Building the Future: hoe zit het met de verhoudingen tussen vrouwen en mannen in de kunstwereld, wie bouwt het huis en wie is verantwoordelijk voor de schoonmaak ervan? In de expositie The Convent of Pleasure van Ani Schulze is een aflevering van haar serie te zien waarin ze ook de aandacht vestigt op De Ploeg en vooral kunstenaar Alida Pott. In Keramikos Carrier Bag heeft het duo Matthew Lutz-Kinoy en Natasuko Uchino werken uit het Groninger Museum gekozen die in dialoog gaan met hun eigen keramiek. Er zaten interessante stukken en collaboraties tussen. Het enthousiasmeren van kinderen met de nieuwe editie van Kinderbiënnale Playing House zal wel lukken. Kleurrijk en met voldoende kansen om aan te raken, beklimmen en te knuffelen. Ook positief: de originele balie van architect Alessandro Mendini is teruggekeerd en de paviljoens worden goed benut.

Schoonmaken of wegpoetsen

Een symbool van de grote Groninger Museum-schoonmaak kwam in de vorm van een eigen huiszeep in het perstasje. De geur was een beetje klinisch. Net zoals de nieuwe visie aanvoelt. Soms wordt er te rigoureus omgegaan met het verleden in de haast om (er) iets nieuws op te bouwen. Groningen staat vol met voorbeelden. Iets schoonmaken of wegpoetsen dat niet meer te restaureren valt.

In een interview met oud-directeur Andreas Blühm tijdens de coronapandemie waarbij het museum ten tijde van de Rolling Stones-expositie plotseling dicht moest, werd het mij duidelijk dat publiekstrekkers duur en riskant zijn. Directeur Roos Gortzak noemt ze ook nog eens niet-duurzaam. De reputatie van het Groninger Museum rust wel voor een groot gedeelte op dit soort internationale tentoonstellingen. Bezoekers kwamen van heinde en ver.

Kan de nieuwe visie deze hoge verwachtingen (nog) waarmaken? De laatste jaren heeft Forum (Groningen) langzamerhand de titel van populairste en boeiendste ‘museum’ en culturele hotspot overgenomen. Bekend is ook dat de museumbezoeker de musea in eigen stad of regio vaak laat liggen. Conceptuele kunst kan menig geest prikkelen, maar is dat voldoende voor de loyale, sporadische of toekomstige Groninger Museum bezoeker?

Waardeer dit artikel!