Het Nederlands Fotomuseum heeft een nieuwe directeur en een volledig vernieuwde Raad van Toezicht. Dat biedt ruimte voor een nieuwe start. Juist daarom is dit het moment om de eerdere bestuurscrisis zorgvuldig te evalueren en de lessen daaruit met de cultuursector te delen.
Het Nederlands Fotomuseum wil vooruit. Na een turbulent jaar opende het museum zijn nieuwe onderkomen in pakhuis Santos, trad Zippora Elders Tahalele aan als algemeen en artistiek directeur en werd de Raad van Toezicht volledig vernieuwd. Dat verlangen naar een nieuwe start is begrijpelijk en verdient steun. Tegelijkertijd kan vooruitkijken pas echt overtuigen wanneer ook zichtbaar wordt wat uit het verleden is geleerd.
De bestuurscrisis rond het ontslag van voormalig directeur-bestuurder Birgit Donker eindigde met een uitzonderlijk kritisch oordeel van de rechtbank. De rechter stelde vast dat de toenmalige Raad van Toezicht zeer ernstig verwijtbaar had gehandeld. Het museum moest een rectificatie publiceren en werd veroordeeld tot betaling van een aanzienlijke vergoeding aan Donker. Daarmee is het juridische geschil beslecht, maar de bestuurlijke betekenis ervan nog niet.
De Raad kondigde een zelfevaluatie aan onder begeleiding van een externe deskundige. Ook het jaarverslag over 2025 vermeldt die toezegging. Tot nu toe is echter niet duidelijk wanneer de evaluatie plaatsvindt, wie eraan deelnemen, welke vragen centraal staan en in welke vorm over de uitkomsten wordt gerapporteerd. Dat zijn geen details. Ze bepalen of de evaluatie werkelijk tot inzicht en herstel leidt.
Wanneer voormalige toezichthouders niet worden gehoord, dreigt een nieuwe Raad vooral terug te kijken op besluiten die anderen namen. En wanneer de bevindingen binnenskamers blijven, kan de sector niet beoordelen welke lessen zijn getrokken. Een zelfevaluatie is dan wel nuttig voor de betrokkenen, maar heeft nauwelijks betekenis voor andere culturele instellingen die met vergelijkbare vragen over werkgeverschap, tegenspraak en toezicht kunnen worden geconfronteerd.
De rol van de gemeente
Wij spraken hierover met de Rotterdamse wethouder van Cultuur, Joan Nunnely. Uit dat gesprek bleek dat de gemeente het belangrijk vindt dat het museum na een roerige periode weer vooruit kan. De wethouder laat de verantwoordelijkheid voor de vervolgstappen in de eerste plaats bij het museum en de vernieuwde Raad van Toezicht. Zij beschouwt Elders als haar belangrijkste bestuurlijke gesprekspartner en wil het gesprek voortzetten wanneer de directeur terugkeert van zwangerschapsverlof.
Die opstelling is begrijpelijk. Het Nederlands Fotomuseum is een zelfstandige instelling. De gemeente behoort zich niet rechtstreeks te mengen in benoemingen, de dagelijkse leiding of de artistieke koers. Tegelijkertijd is Rotterdam een belangrijke subsidieverstrekker en vertegenwoordigt de gemeente een publiek belang. Daarmee blijft zij een relevante gesprekspartner bij vragen over governance, continuïteit en verantwoording.
Wij gaan er daarom vanuit dat de gemeente betrokken blijft bij het vervolg. Niet om taken van bestuur of toezicht over te nemen, en evenmin om de inhoud van de evaluatie voor te schrijven. Wel kan zij belangstelling blijven tonen voor de zorgvuldigheid, onafhankelijkheid en transparantie van het proces. Zo kan Rotterdam helpen waarborgen dat de ingezette nieuwe koers niet alleen bestuurlijke rust brengt, maar ook zichtbaar vertrouwen herstelt.
Een volledig vernieuwde Raad
Volgens de actuele teampagina van het museum bestaat de Raad van Toezicht nu uit vier leden. Bart Kuppens, partner bij The Source Group, is vicevoorzitter en waarnemend voorzitter. Shalini Jagmohan is financieel directeur en statutair bestuurder bij Linde Gas Benelux. Wilson Monteiro, financieel directeur bij Storteboom Food Group, leidt de auditcommissie. Danielle Kuijten, directeur van Imagine IC, brengt een cultureel-erfgoedprofiel mee.
Kuppens en Jagmohan traden volgens het jaarverslag op 28 oktober 2025 aan. Zij waren niet betrokken bij de oorspronkelijke besluiten rond de schorsing en het ontslag, maar maakten inmiddels wel deel uit van de Raad tijdens de juridische afwikkeling. Monteiro en Kuijten traden onlangs toe, na de rechtszaak. Voor zover wij in de openbare communicatie van het museum kunnen nagaan, zijn hun benoemingen niet afzonderlijk bekendgemaakt. Dat is opvallend, omdat het museum eerdere bestuurlijke benoemingen en vertrekken wel via zijn newsroom communiceerde.
Drie van de vier toezichthouders hebben hun hoofdervaring in het bedrijfsleven; twee zijn financieel directeur. “Die financiële deskundigheid is waardevol voor een museum met omvangrijke publieke en private geldstromen, een nieuw gebouw met complexe bedrijfsvoering en een herstelopdracht na de kosten rondom de rechtszaak en de verlate opening en extra bestuurlijke kosten.Na een crisis waarin ook werkgeverschap, rolvastheid, sociale veiligheid en zorgvuldig tegenspel centraal kwamen te staan, is het van groot belang dat de Raad als geheel aantoonbaar over die bredere deskundigheid beschikt.
De website vermeldt Kuppens nog steeds als waarnemend voorzitter. Na het vertrek van Wanda van Kerkvoorden liet het museum weten dat hij de taken zou waarnemen totdat een nieuwe voorzitter was geworven. Een openbare vacature voor die positie hebben wij niet gevonden. Misschien is de procedure anders ingericht of liep zij mee met een eerdere werving. Juist in deze fase zou een korte toelichting daarop behulpzaam zijn.
Wie bestuurt het museum?
Ook de beschrijving van de dagelijkse leiding roept vragen op. De website plaatst Roderick van der Lee onder de aparte categorie ‘Functionaris’ en noemt hem ‘Waarnemend Zakelijk Leider a.i.’. Het jaarverslag vermeldt dat hij, na zijn vertrek uit de Raad van Toezicht, directeur-bestuurder ad interim werd. Nu Elders met verlof is, draagt Van der Lee in de praktijk een belangrijk deel van de dagelijkse bestuurlijke verantwoordelijkheid.
Die opeenvolging van rollen hoeft op zichzelf geen probleem te zijn, maar vraagt wel om helderheid. Welke bevoegdheden heeft Van der Lee en aan wie legt hij daarover verantwoording af? Wanneer eindigt zijn tijdelijke opdracht? Openheid hierover beschermt niet alleen het museum, maar ook de betrokken functionarissen zelf tegen onnodige speculatie.
In de vacaturetekst voor twee nieuwe toezichthouders schreef het museum bovendien dat voor de zomer een zakelijk directeur zou worden aangesteld. De twee toezichtsvacatures lijken inmiddels te zijn ingevuld door Monteiro en Kuijten, maar van een openbare procedure voor een vaste zakelijk directeur is niets meer te vinden. Ook hierover kan een eenvoudige actualisering van de publieke informatie veel onduidelijkheid wegnemen.
Van museumcasus naar sectorles
De betekenis van deze gebeurtenissen reikt verder dan het Nederlands Fotomuseum. De Raad voor Cultuur bereidt een advies voor over de drie gedragscodes in de cultuursector. Daarbij gaat het onder meer over het eigenaarschap van de Governance Code Cultuur en over de vraag hoe de codes vanaf 2029 in de subsidievoorwaarden moeten terugkomen. In de tijdelijke commissie zitten onder anderen governance-experts Jaap van Manen (die samen met Sjarel Ex dit jaar al een advies over toezicht in de sector uitbracht) en Jacqueline Stolmeijer-Arends. Het advies wordt begin 2027 verwacht.
De casus van het Fotomuseum laat precies zien waarom die discussie nodig is. Codes beschrijven hoe bestuurders en toezichthouders behoren te handelen, maar zijn minder duidelijk over wat er gebeurt wanneer het toezicht zelf tekortschiet. Wie spreekt een Raad van Toezicht aan? Wie bewaakt dat een zelfevaluatie meer wordt dan een intern gesprek? En hoe worden lessen beschikbaar gemaakt voor andere instellingen, financiers en toezichthouders? Dat is de kern van het noodzakelijke toezicht op toezicht.
Onze analyse is dat zowel museum als gemeente begrijpelijkerwijs vooral vooruit willen. Terugkijken kan het dossier opnieuw belasten, terwijl de nieuwe directie en Raad ruimte nodig hebben om hun werk te doen. In de periode waarin Elders met verlof is, ligt een pas op de plaats bovendien voor de hand. Praktisch is die benadering goed te volgen. Strategisch is zij pas overtuigend wanneer het vooruitkijken wordt verbonden met aantoonbare lessen uit het verleden.
Zonder transparante evaluatie, heldere benoemingsprocedures en duidelijkheid over verantwoordelijkheden ontstaat geen zichtbaar herstel van governance. Dan verdwijnt het verleden geleidelijk uit beeld, terwijl juist deze casus de sector kan helpen betere waarborgen te ontwikkelen. Transparantie hoeft daarbij geen verlenging van het conflict te zijn. Zij kan ook het instrument zijn waarmee het museum laat zien dat het een moeilijke periode zorgvuldig heeft verwerkt.
Een uitnodiging aan de nieuwe leiding
Daarom doen wij een beroep op Elders en de vier nieuwe toezichthouders. Gebruik de nieuwe start niet alleen om de blik vooruit te richten, maar ook om de lessen uit deze geschiedenis zorgvuldig vast te leggen en te delen. Laat de zelfevaluatie onafhankelijk begeleiden, betrek de mensen die verantwoordelijkheid droegen en communiceer over de bevindingen en verbeteringen. Geef daarnaast helderheid over de bestuurlijke rollen, de werving van een voorzitter en de structurele invulling van de zakelijke leiding.
Dat vraagt niet dat de nieuwe bestuurder of toezichthouders verantwoordelijkheid op zich nemen voor besluiten die zij niet hebben genomen. Integendeel: juist zij verkeren in de positie om het verschil te maken tussen een dossier dat stilletjes wordt afgesloten en een instelling die zichtbaar leert. Daarmee kunnen zij niet alleen het vertrouwen in het Nederlands Fotomuseum versterken, maar ook een waardevolle bijdrage leveren aan de hervorming van toezicht in de hele cultuursector.
Vooruitkijken en terugkijken zijn hier geen tegenpolen. Wie zorgvuldig onderzoekt wat misging, kan met meer vertrouwen aan de toekomst bouwen. Dat is de kans die er nu voor het museum, de gemeente, het ministerie, de sector en andere stakeholders ligt.
Nederlands 
English (UK) 
Français 