In de kunst vallen nogal wat doden. Veel boeken en televisieprogramma’s beginnen met een lijk, opera’s eindigen ermee, nogal wat schilderijen druipen van bloed. Al die dood heeft alleen bitter weinig met de echte dood te maken. Hanna Timmers, theatermaker, doet met ‘Voor als je dood gaat’ een poging om de dood minder abstract te maken. De voorstelling, of ‘installatie’, die ze met vormgever Gerbrand Bos maakte bij Het Nut, trekt al een tijdje door Nederland. 11 november was ik erbij in Het Klooster in Woerden en het was prachtig.
Het Nut, dat is het gezelschap rond theatermaker Greg Nottrot. Vanuit de thuisbasis op het Utrechtse Berlijnplein maakt hij school met ontwapenende voorstellingen waarin hij het gesprek aangaat met zijn publiek. Hanna Timmers maakt ook zulk ‘conversationeel theater’, en dus is het een genre geworden. Het is theater waarmee je het ongemakkelijke behapbaar maakt. En wat is er nu ongemakkelijker dan de dood?
Volslagen vreemde
Toch zit je na een dik kwartier met een volslagen vreemde woorden te geven aan de diepste emoties die je voelde bij een recent of oud overlijden in je eigen omgeving. Dat je dat doet heeft dus te maken met de openheid van de maakster en de sfeer van vertrouwen die Hanna Timmers daarmee weet te scheppen. Het gebeurt ook in een klein gezelschap van ongeveer veertig mensen dat ze verzamelt rond een maquette vol laatjes en miniaturen van levensflarden. Dat maakt het veiliger.
Timmers verzamelde verhalen van mensen over de overlijdens in hun leven. Dat zijn zulke uiteenlopende mensen als een ziekenhuismedewerker, een vrouw wier echtgenoot onverwacht aan drugs stierf, een lijkenwasser, of een dochter. Het gaat over rouwen, over doorleven. Ze stelde ook een lijst van 88 dingen die je niet – of juist wel – moet zeggen of doen bij rouw.
Stille tournee
Alles staat in het teken van de dood die elke dag dichtbij is. Iets wat we in ons dagelijks leven het liefst onbesproken laten. En dat onbesproken laten leidt dus vaak tot echt ongemakkelijke dingen die we tegen elkaar zeggen, of voor elkaar doen.
‘Voor als je dood gaat’ beleeft een stille tournee langs kleine theaters, maar is ook te zien in rouwcentra. Om te voorkomen dat je na afloop met oude koffie en kleffe cake buiten staat, hebben de makers zelf voor mokkataart gezorgd. Met een bakje troost, of een stevige borrel toe.
