Guido van Nispen: Vanaf 2 augustus gelden de eerste transparantieverplichtingen uit de Europese AI-verordening. Voor culturele instellingen betekent dat minder een technische uitdaging dan een bestuurlijke verantwoordelijkheid. Wat verandert er precies, en waarom hoort AI vanaf nu thuis op de agenda van bestuur en toezicht?
Kopie: griffie, ministerie OCW, betrokkenen bij de gang van zaken van het Nederlands Fotomuseum Betreft: Nederlands Fotomuseum, raadsdebat 16 juli 2026 17 juli 2026 Geachte mevrouw Nunnely, Met uw aantreden als wethouder Cultuur erft u een dossier dat inmiddels veel verder reikt dan een arbeidsconflict bij het Nederlands Fotomuseum. De uitspraak van de rechtbank heeft een fundamentele... Lees verder
Guido van Nispen: Nederland investeert miljarden in AI, maar vergeet misschien wel zijn grootste strategische troef. Terwijl Europa bibliotheken, musea en erfgoed steeds nadrukkelijker ziet als fundament van publieke AI, blijft de Nederlandse cultuursector opvallend afwezig in de nationale AI-strategie. Waarom is dat een gemiste kans?
Guido van Nispen: De Nederlandse polder verdwijnt misschien niet door polarisatie, maar doordat niemand zich nog verantwoordelijk voelt voor de ruimte tussen verschillende perspectieven. Terwijl media zich profileren en AI personaliseert, zou juist de cultuursector opnieuw de plaats kunnen worden waar ontmoeting ontstaat.
Guido van Nispen schrijft: Er zijn verhalen die eindigen bij een rechtszaak. En er zijn verhalen die pas echt beginnen met een Burberry-jasje, rode sokken en een zorgvuldig gevouwen pochet. Dit is zo’n verhaal.
Guido van Nispen: Het vonnis in de zaak rond voormalig directeur Birgit Donker lijkt op het eerste gezicht de afronding van een slepend arbeidsconflict. Maar de betekenis ervan reikt veel verder. De rechtbank sprak zich uitzonderlijk scherp uit over het handelen van de Raad van Toezicht van het Nederlands Fotomuseum en legt daarmee een fundamentele vraag bloot die de hele culturele sector raakt:... Lees verder
Guido van Nispen schrijft: "AI ontwikkelt zich niet alleen tot een creatief hulpmiddel, maar tot een cognitieve infrastructuur waarlangs burgers hun wereld begrijpen. Misschien is dat ook de volgende stap in het denken over AI."
De nieuwe Governance Code Cultuur markeert een volgende stap in het denken over bestuur en toezicht in de sector. Wat verandert er ten opzichte van 2019, welke lessen uit de praktijk zijn zichtbaar geworden en hoe dragen de analyses van Sjarel Ex en Jaap van Manen bij aan het gesprek over tegenkracht, vertrouwen en professioneel toezicht in de culturele sector?
Een vertrouwelijk cultuuronderzoek dat verandert in een marketingcasestudy, een publicatie die na één dag weer verdwijnt en een sector die juist werkt aan strengere standaarden voor sociale veiligheid. Het Nederlands Fotomuseum en onderzoeksbureau Unravelling laten zien hoe een onderzoek soms zelf onderwerp van onderzoek kan worden.
Een rechtszaak over ontslag van Birgit Donker bij het Nederlands Fotomuseum groeide uit tot een ongemakkelijke spiegel voor toezicht, legitimiteit en publieke verantwoording. Hoe zichtbaar moet toezicht eigenlijk zijn in publieke instellingen, en wat zegt het als het pas herkenbaar wordt wanneer conflict, media en rechtszaal samenkomen?
De culturele sector spreekt graag over AI, maar op de vloer blijft het publieke gebruik nog opvallend beperkt. Juist achter de schermen gaat het sneller. Daar nestelt AI zich in systemen en processen, ver weg van het zicht van bezoekers. En dat is jammer omdat culturele instellingen juist zo goed zijn in het duiden van maatschappelijke ontwikkelingen.
Guido van Nispen: De snelle ondergang van OpenAI's video productie platform Sora en de metaverse van Facebook is meer dan een techverhaal. Het legt een hardnekkige misvatting bloot: dat technologische innovatie cultuur kan sturen. Voor de kunstsector is dit geen bijzaak, maar een noodzakelijke correctie op jaren van digitale verwachtingen
GGuido van Nispen schrijft: Achter de belofte van digitale autonomie schuilt een complexer verhaal. Wie beter kijkt, ziet dat softwaresoevereiniteit geen keuze is, maar een bestuurlijke opgave. Dit artikel laat zien waar afhankelijkheid werkelijk ontstaat — en waarom juist daar de regie teruggewonnen moet worden.
Dit schrijft @Guido van Nispen: "Tussen eeuwenoude collecties en stille zalen sluipt een nieuwe kracht het museum binnen: kunstmatige intelligentie. Onzichtbaar, maar bepalend. Wie begrijpt wat er verandert — en wat er op het spel staat — leest verder"
Guido van Nispen schrijft: "In een sector die drijft op publiek vertrouwen is cyberweerbaarheid allang geen backoffice-hygiëne meer. Het is onderdeel geworden van de culturele infrastructuur zelf."
Zelfs een telecombedrijf met honderden IT-specialisten bleek niet in staat een datalek te voorkomen. De Odido-hack laat zien hoe kwetsbaar organisaties zijn wanneer identiteit en data centraal staan. Voor musea en culturele instellingen ligt de belangrijkste les niet in techniek, maar in governance en risicobewust bestuur.
AI is in musea en cultuur inmiddels omgeven door kaders, normen en beleidsdocumenten. Maar waar blijft de ambitie? Dit artikel analyseert drie recente visies en stelt een ongemakkelijke vraag: reguleren we AI vooral uit angst — of durven we haar ook richting te geven?
Een Instagram-post van het British Museum met AI-beelden verdwijnt binnen zes uur, maar ontketent een fundamentele discussie. Wat gebeurt er wanneer musea synthetische werkelijkheid inzetten? Over vertrouwen, authenticiteit en de nieuwe spelregels voor culturele instituties in een tijdperk waarin zelfs beelden hun vanzelfsprekendheid verliezen.
Digitale soevereiniteit klinkt aantrekkelijk, maar is geen simpele omschakeling. De vergelijking met Zweden’s Dagen H verhult de complexe digitale werkelijkheid waarin culturele instellingen opereren. Over afhankelijkheid, cyberrisico’s en bestuurlijke realiteit — en waarom realisme urgenter is dan ambitie. Lees waarom.
Nederland mist een fysieke plek waar makers elkaar ontmoeten, experimenteren en professioneel produceren. Dit artikel laat zien waarom het ecosysteem van The Lighthouse – geen co-working, maar culturele infrastructuur – een overtuigend model is dat ook hier het verschil kan maken.
Kunst en technologie in 2026 niet als toekomstvoorspelling, maar als spiegel. Het laat zien hoe kunst en technologie hun experimentele fase ontgroeien en botsen op macht, instituties en keuzes die nu al gemaakt worden
Digitale volwassenheid kan zich geen zesje meer veroorloven De Nederlandse cultuursector zet zichtbare stappen in digitalisering, maar het tempo blijft achter bij de realiteit van een wereld die steeds sterker wordt bepaald door AI, data en cyberrisico’s. Uit recent onderzoek van DEN blijkt dat veel instellingen blijven hangen in de ‘lerende’ en ‘uitvoerende’ fase — comfortabel genoeg om te... Lees verder
Musea romantiseren fysieke diefstal, maar onderschatten digitale kwetsbaarheid. Dit artikel laat zien waarom cyberincidenten geen pech zijn, maar bestuursfalen — en waarom digitale weerbaarheid inmiddels net zo fundamenteel is als depot- of brandveiligheid.
Toezicht in de culturele sector ontspoort niet door gebrek aan regels, maar door machtsongelijkheid, gebrek aan transparantie en het ontbreken van corrigerende tegenmacht. Inzichten uit de recente rapporten en adviezen en de bijeenkomst in de Nieuwe Kerk op 16 januari naar aanleiding van het rapport van Ex en Van Manen.
AI versnelt media en maatschappij, maar legt tegelijk een fundamentele vraag bloot: wie bewaakt vertrouwen, menselijkheid en macht wanneer informatie oneindig reproduceerbaar wordt?
