“Grensoverschrijdend gedrag, in welke vorm dan ook, hoort nergens thuis, en toch zien we het vaak gebeuren in de samenleving en ook in de kunst- en cultuursector.” Wethouder Touria Meliani (Cultuur) van Amsterdam wil nu echt iets gaan doen aan misstanden in de culturele sector. In een bericht hierover op de website van de gemeente stelt ze: “Iedereen heeft recht op een veilige werkplek waar je je beschermd, gehoord en gerespecteerd voelt en sociale veiligheid mag daarom geen randvoorwaarde zijn, maar het moet de basis zijn.”
Met een bedrag van 800.000 euro wil Amsterdam dus werk maken van dingen die misgaan. Het draait daarbij volgens de gemeente om “cultuurverandering, kennisdeling en normeren en monitoring. Daarmee wil de gemeente organisaties stimuleren om structureel te werken aan een veilige werkcultuur waarin iedereen verantwoordelijkheid neemt voor elkaar. Hiervoor wordt geïnvesteerd in een ‘bystander programma’, een toolkit Code Sociale Veiligheid met praktische richtlijnen en vouchers van 1.500 euro voor kleine instellingen om bijvoorbeeld een arbodeskundige in te schakelen.”
Misstanden bij Ahlbom
Belangrijkste maatregel is echter dat bij gebleken grensoverschrijding ook de subsidie van de gemeente in gevaar komt. “Er wordt gekeken naar mogelijkheden om organisaties te verplichten actief bij te dragen via een gedragscode, vertrouwenspersoon, meldprotocol of periodiek medewerkersonderzoek.”
Het is natuurlijk de vraag of met deze investering de problemen kunnen worden voorkomen. De maatregel kan immers niet los gezien worden van de misstanden die we aantroffen bij Jakop Ahlbom Company. Journaliste Ingrid van Frankenhuyzen heeft daar in twee onderzoeksreportages uitvoering over geschreven: Verkrachting onder het tapijt – Cultuurpers en Verkracht? Volgens de protocollen niet. – Cultuurpers.
Dat er verkeerd werd omgegaan met een ernstig geval van seksueel grensoverschrijdend gedrag bij het gezelschap zelf, mag duidelijk zijn. Wat de maatregel van de wethouder echter niet adresseert is de manier waarop de gemeente zelf heeft gereageerd. Formele procedures werden verkeerd toegepast, informatie werd niet gedeeld, of genegeerd, de boodschapper in een kwaad daglicht gezet.
Institutioneel falen
In haar vervolgonderzoek constateerde Van Frankenhuyzen dat de politiek en het Amsterdams Fonds voor de Kunst als subsidiegever niet alleen faalden in hun toezichtstaak, maar ook actief een systeem creëerden waarbij de beschuldigde partij de enige gehoorde stem was, formele procedures als excuus dienden om niet te handelen, reputatie en aansprakelijkheid zwaarder wogen dan veiligheid en een slachtoffer van verkrachting tussen wal en schip viel. Dat is institutioneel falen op alle niveaus.
Dat het gezelschap inmiddels met een verklaring is gekomen waarin opnieuw alle verantwoordelijkheid wordt weggewuifd, past in dat beeld van institutioneel falen: Statement Jakop Ahlbom Company.
Vraag is dus vooral wat gemeente gaat doen met de beloofde kennisdeling via een nulmeting en een sectorbreed onderzoek naar sociale veiligheid en risicofactoren op de werkvloer. Betrekt ze zichzelf daar ook bij?
