‘Het voelt haast alsof het buiten mezelf om is ontstaan.’

Daar stond ‘ie dan. Negenduizend kilometer gereisd – met zweet in de handen vanwege zijn vliegangst – om erachter te komen dat het doel van zijn reis (essentieel voor de plot van zijn nieuwe roman) gesloten was. Niet toegankelijk, zelfs niet clandestien. Daar gaat mijn boek, dacht schrijver Valentijn de Heer, en hij boekte direct een ticket terug naar huis. Maar toen nam het verhaal het heft in handen.

‘Mijn tweede roman, bizar’ zegt Valentijn de Heer, alsof hij er zelf verbaasd over is. Drie jaar geleden debuteerde De Heer, die in de zorg werkt, met Beste mevrouw Eva, een roman over een gezin dat worstelt met de komst van een gehandicapt kind. ‘Mijn eerste roman was voor mijn gevoel iets wat er nooit zou komen. Ik had wel de droom en behoefte te gaan schrijven, maar koesterde niet de illusie dat het ook zou lukken, aangezien ik zonder diploma van de mavo ben vertrokken.’ Maar het kwam er, als in een koortsdroom, en het boek werd goed ontvangen ook, met nominaties voor de Hebban Debuutprijs en de Hans Vervoortprijs. En nu is daar zijn tweede, met een bijzondere ontstaansgeschiedenis.

NVRLND gaat over een man die probeert in het reine te komen met zijn getroebleerde jeugd. Op momenten dat hij moeilijk had, vertrok hij in gedachten naar Neverland, het landgoed van de Amerikaanse popster Michael Jackson. Zou het hem vooruithelpen als hij daar daadwerkelijk naartoe zou gaan? Ga, zegt zijn partner, en dat doet hij. Maar het hek van het verlaten landgoed zit op slot en de bewaker gunt hem geen stap over de drempel.

Bij zijn eerste boek, dat deels autobiografisch is, had Valentijn de Heer (40) ervaren hoe prettig het is om fictie en werkelijkheid te vermengen. ‘Het voelde alsof ik de regie over het verleden terugpakte: ik kon zelf bepalen wat er was gebeurd en mijn personages alles laten doen en zeggen wat ik wilde. Het was een kans om een nieuwe werkelijkheid te creëren. Dat wilde ik met dit nieuwe boek ook.’

Voor De Heer was in zijn eigen jeugd het landgoed van Michael Jackson zijn mentale toevluchtoord. ‘Als ik me vroeger thuis onveilig voelde, als het donderde tussen mijn ouders, dan deed ik mijn ogen dicht en zag ik de poort met die lange, kronkelende weg naar een kinderparadijs met een pretpark en een dierentuin, een plek vol magie, waar alles goed was. Het leek me interessant on te onderzoeken of er herinneringen boven zouden komen op een plek die ik nooit eerder had bezocht, maar die zo belangrijk voor me is geweest.

De waarheid die mij als kind is aangepraat was heel simpel en overzichtelijk: mijn vader was een klootzak, mijn moeder was de held. God en de duivel. Steeds als ik in het begin van hun scheiding nog weleens bij mijn vader kwam, was mijn moeder in tranen omdat ik niet loyaal aan haar zou zijn. Er was gedoe over de alimentatie. Het was een lelijke vechtscheiding, waar uiteindelijk de hele familie in is meegetrokken en die ook, op mijn negende, tot een breuk tussen mijn moeder en de rest van de familie heeft geleid. Maar toen ik zelf kinderen kreeg, begin ik dingen anders te zien en me af te vragen wat er nou eigenlijk écht gebeurd was. Dat wist ik niet.’

Wat zou er gebeuren als hij die troostplek echt zou bezoeken? Zouden er dan herinneringen boven komen? Zou hij antwoorden vinden? ‘Dus trok ik de stoute schoenen aan en boekte een reis voor twee weken. Ik ben bang voor zo’n beetje alles, ook voor vliegen, dus in mijn eentje negenduizend kilometer reizen naar Amerika stond voor mij gelijk aan doodgaan. Huilend ging ik aan boord. Eenmaal in Amerika dacht ik alleen maar: ik wil naar huis. Thuis heb ik de liefde van mijn vriendin en kinderen, wat bezielde me om hiernaartoe te gaan?’

De hele onderneming liep uit op een deceptie, want hij trof een dichte poort. ‘Neverland heet nu Sycamore Valley Ranch en is van een biljonair in Londen. Hij heeft alle sporen van Michael Jackson uitgewist, en doet verder niets meer met het terrein. Dat wist ik wel, ik had het op internet gezien: de poort, een stenen muur, daarachter het wachtershuisje en dan het lange pad naar het landgoed dat kilometers verderop ligt. Maar daaromheen lag een heuphoog hekje van hout. Dus ik dacht: ik kan er vast wel ergens overheen. Zoals je op Texel ook over een hekje klimt als je een weiland in wilt. Het hek was inderdaad laag, maar tot in de hoogste eik hingen camera’s en er stonden overal waarschuwingsborden: No trespassing. Violators will be shot, survivors will be shot again. Verdomme, was was dit nou? Daar achter die toegangspoort lag mijn verhaal, en dat sneuvelde nu voor mijn ogen. Terug in mijn hotel boekte ik een ticket naar huis voor de volgende dag, maar mijn vriendin zei: “Doe normaal! Je bent daar nu eindelijk, maak er iets van.” Ik hou erg van de natuur, dus ik besloot dan maar te gaan wandelen in een natuurgebied in de buurt van Los Angeles.’

Zonder kaart of kompas ging hij op pad. Wat begon als ontspannend werd gaandeweg doodeng. ‘De stilte was enorm, de weg werd steeds smaller. Toen kwam ik bij een verlaten hutje, met een bord met een grote berenpoot erop en allemaal veiligheidsregels over wat je in dat berengebied moest doen en bij je moest hebben. Toen sloeg de paniek helemaal toe. Gelukkig kwam er na een tijd een ranger voorbij – die man moest ik hebben! Ik klampte me aan hem vast en hij begon me van alles over de natuur en de beren te vertellen. En toen zag ik: die man lijkt sprekend op mijn grootvader. Hij sprak op precies dezelfde manier over de natuur, het voelde alsof mijn opa tegen me stond te praten. En ik realiseerde me dat ik al sinds mijn opa’s dood in 2007 een verhaal over hem wilde schrijven.’

Deze grootvader, Eddy de Heer, schreef in 1983 de wereldhit Comment ça va voor de jongensband The Shorts. Tot zijn negende was deze opa een belangrijke persoon in het leven van Valentijn de Heer, tot de familiebreuk daar een einde aan maakte. Door toeval kwam hij jaren later weer met zijn opa in contact, toen die al ernstig ziek was en niet zo lang meer te leven had. Pas toen begon Eddy over zijn verleden te vertellen: over zijn verzetswerk, de opsluiting in kampen, zijn ontsnapping tijdens een deportatie door onderweg uit de trein te springen. ‘Hij wilde zijn herinneringen aan de oorlog delen, maar vooral ook aan het ontstaan ervan, om mensen duidelijk te maken dat oorlog overal en altijd op de loer ligt en begint met giftig gedachtegoed dat op haast onzichtbare manier de hoofden van mensen binnen sijpelt.’

Op een dag kreeg Eddy problemen met zijn computer en vroeg hij zijn kleinzoon om hulp. ‘Ik zag dat het systeem nodig moest worden opgeschoond, de prullenbak van zijn computer zat barstensvol met allemaal rare mappen en tekstdocumenten. Dus ik leegde de prullenbak. Mijn opa viel stil. Wat bleek: alle documenten die voor hem belangrijk waren, zijn memoires, had hij opgeslagen in die prullenbak – daar zou nooit iemand zoeken naar iets waardevols en waren die documenten dus veilig. Alles was weg.’ Die temperamentvolle man, die stevig kon foeteren en over alles een mening had, sprak vanaf dat moment geen woord meer, tegen niemand, tot aan diens dood.

Maar toen was daar, vele jaren later, ineens die Amerikaanse ranger, en zijn opa. En kwamen er toch herinneringen boven, die resulteerden in een knappe roman met een vleugje mysterie, die leest als een ode aan zijn grootvader. Jaren na de grote computerramp heeft Valentijn de Heer alsnog de geschiedenis van zijn grootvader gepubliceerd. ‘Dit is een verhaal dat verteld moest worden, en ik ben dankbaar dat het is gelukt. Het voelt haast alsof het buiten mezelf om is ontstaan.’

Een foto van zijn opa’s dubbelganger vergat de schrijver te maken, en alle dagen dat hij terugging naar dat dorre, uitgestorven Californische natuurgebied in de hoop zijn reddende engel nog een keer te treffen, bleven zonder resultaat. ‘Soms dacht ik in de verte een auto te zien staan, maar als ik dan dichtbij kwam, stond er helemaal niets. Het was soms zinsbegoochelend. En hij laat me gek genoeg maar niet los. Het voelt nog steeds alsof ik terug moet.’

Waardeer dit artikel!